Ipuina.eus, ipuin ahaztuen erakustokia

Testuen interesaren arabera egin du hautaketa Koldo Izagirrek. /LUSA
Testuen interesaren arabera egin du hautaketa Koldo Izagirrek. / LUSA

Atariaren bidez joango da Koldo Izagirre «han-hemen zokoratuak dauden testuak» berreskuratzen eta irakurleei helarazten

N. Azurmendi
N. AZURMENDI

Ipuingilea eta ipuinzalea da Koldo Izagirre idazle altzatarra. Ipuinaren defendatzailea ere bada, eta badu baliabide berri bat «nobelaren diktadurari» aurre egin eta istorioak asko luzatu gabe kontatzean datzan «genero menostu» horren balioa nabarmentzeko: ipuina.eus ataria.

Susa argitaletxeak abiarazitako Armiarma literaturaren sarean hartu du ostatu guneak, horrek eskaintzen dizkion tresnak eta aukerak baliatzeko asmoarekin. Ekimena jada irakurgai dauden 21 ipuinekin abiatu da. Mikel Elorza Armiarma proiektuaren koordinatzaileak Donostiako Kaxilda liburudendan egindako aurkezpenean aurreratu zuenez, 2-4 ale gehituko dizkiote hilean bilduma digitalari.

Ez daukate haatik funtsaren hazkundeari edo bildumaren behin betiko kopuruari buruzko aurreikuspen itxirik. Helburua ez delako, Izagirrek azaldu moduan, «antologia bat edo sailkapen bat egitea», «han-hemen zokoratuak» egon diren testuak ezkutalekuetatik ateratzea eta erakustokian jartzea baizik.

Zaharrena, 1804

Ezkutukoenak, jakina, aspaldikoenak dira, azken hamarkadetan argitaratu diren ipuinek, nobelaren itzalean bada ere, badutelako tokia, eduki badaukagun «literatura homologatuan, merkatuan».

Horrenbestez, euskal literaturaren historia akademikoak aintzat hartu ez dituen ipuinen bila abiatu da Izagirre. «Iristeko zailak» direnak lehenetsi ditu, eta «testuen interesaren» arabera hautatu webgunerako. Gune soila da, lau atal dituena. Lehena 'Zer den ipuina.eus' aurkezpen argigarria da. Beste bi atalek mamira, ipuinetara, autoreka eta ipuinka heltzeko aukera eskaintzen dute. Laugarrenak, kronologiak, 1804tik 2009ra arteko hariak, euskal ipuingintzaren bilakaeraz jabetzen laguntzen du, zenbait mugarri finkatuz.

Koldo Izagirre eta Mikel Elorza.
Koldo Izagirre eta Mikel Elorza. / LUSA

Aurrenekoa, 1804koa, Bizenta Mogelen 'Ipui onac, ceintzuetan arquituco dituzten euscaldun necazari ta gazte gueiac eracaste ederrac beren vicitza zucentzeco'-ren argitalpena da. Oraingoz azkena den mugarriak, 2009koak, Maiatz Iparraldeko argitaletxeak Eñaut Etxamendiren 'Idazlanen bilduma 1 eta 2' argitaratu zuenekoa dakar gogora.

Bien artean, egunotako autore gutxi batzuk –Anjel Lertxundiren, Inazio Mujika Iraolaren eta Xabier Mendigurenen ipuin bana du hasierako bilduma honek–, eta aspalditxoko asko, horien artean hiru emakume: Bizenta Mogel, Julene Azpeitia eta Frantziska Inazia Arrue, Gregorio Arrue idazlearen alaba gazteena. Autore ezagunik gabeko hiru ipuin ere bildumaratu ditu.

Aldizkari eta egunkarietan

Osagai nagusia ipuina izanik, autoreak izenak dira, eta argazki txiki bat. Ez dago haiei buruzko informazio osagarririk. Armiarmaren amaraunetik zintzilik dagoen Literaturaren Zubitegira joan behar da egile horiek hobeto ezagutzeko.

Ipuinen fitxak baditu beste bi osagai esanguratsu: argitaratze-data eta ipuina plazaratu zen jatorrizko euskarria. Datek erakusten dute ipuin bikainak idazten zirela euskaraz XIX. mendean eta XX.aren lehen erdialdean. Euskarriei buruzko informazioak agerian uzten du, berriz, liburuetara iritsi aurretik bide luzea egin zutela ipuinek aldizkari eta egunkarietan.

'Eskualduna', 'Euskal-Erria', 'El Día', 'Gudari', 'Euskalzale'... Maiz kontsultarako baldintza egokienetan ez dauden horrelako agerkari ugari arakatu ditu Izagirrek, eta lan nekosoaren truke aurkitu ditu «perlaren batzuk». Ez denez aritu lanean filologoaren edo literaturaren historialariaren ikuspegitik (ametitu zuen aurkezpenean bere lana arkeologoarenarekin alderatzea), ez dago aparatu teoriko handirik proposamenean. Ipuinaren definizioa ere nahiko irekia da, malgua. «Ipuina gure literatur generorik zaharrena dugu eta, aldi berean, modernoena», dio.

Hain da 'modernoa', non 1873an ingeles bat –Wentworth Webster elizgizon anglikanoa– izan zen euskal herri ipuinak biltzen aurrenetakoa. 1877an argitaratu zituen, 'Basque legends' izenburuarekin, ingelesez. Euskarara handik 116 urtera heldu ziren. Ez da anekdota txarra aurkezpenean kontatu zuena «ahotik papererainokoa egutegietako almanaketan eta orri solteetan» egin zuten kontakizun laburrek jasan duten gutxiespena ilustratzeko.

Temas

Euskera
 

Fotos

Vídeos