'Getaria' hitza latineko 'cetaria' datorren susmoa zabaldu da./
'Getaria' hitza latineko 'cetaria' datorren susmoa zabaldu da.

Goierri, Toloserri eta Beterri

Izen ezaguna dugu Gipuzkoako . Hala ere, jende askok ez daki zer den Euskal Herriko honen jatorria. Goierri oso arrunta da toponimian eta «goiko aldean dagoen eremua» izendatzen du, baina hitzak, kasu honetan, ez du adiera, lurralde, auzo edo eskualdearena baizik, edo izenetan bezala. Oria ibaiarekin dago loturik. Gipuzkoako ardatza den ibai hau hiru zatitan banatu baita historian zehar: eta . Haien arteko mugak ez dira erabat zehatzak, banaketa hau ez delako inoiz ofiziala izan, baina Andoain eta Legorreta jo ditzakegu mugatzat. Tamalez, eta izen jatorrak desagertzeko bidean daude. Toloserri izen jatorra XX. mendearen bigarren erdian baztertu egin zen izenaren mesedean eta Beterri erabat baztertu da bere ordez erabiltzen delako. Hala ere, Gipuzkoan, euskaldunen artean, oso erabilia da «Beterriko hizkera» edo «Beterriko euskara» euriari «ebiya», bideari «biriya» eta sudurrari «sugurra» esaten duten hiztunez ari direla.

Getaria, kostako herriak

Bi dira Euskal Herrian izena duten herriak, bata -ezagunena Elkano marinel aipatuaren sorlekua izateagatik- Gipuzkoan dago eta bestea, berriz, Lapurdin, biak kostaldean. Bi egoteak betidanik piztu du ikerlarien jakinmina eta etimoa aurkitzeko nahia. Teoriarik hedatuenak gaskoierazko zaindari) hitzarekin eta atzizkiarekin lotu du, baina argi dago amaierako hori ez dela artikulua esan baita euskaraz, eta ez . Gaur egun gutxi dira azalpen horren aldekoak eta arkeologia lagun beste teoria bat dago, latineko -rekin lo-tzen duena. Izen honen ahoskera zen, eta handik sortu, euskaraz ohikoa baita latinetik hartutako hitzetan hasierako -ren ordez - jartzea, hi-tzean ikus daitekeen bezala. izeneko leku hauetan arraina prestatzen zen, gatzetan sartuta edo izeneko salda eginda, hirietara eramateko, bestela arraina berehala usteltzen baita.

Donostia ala Easo

Hizkuntzaren aldetik oso deigarria da Donostiak gaztelaniaz ere euskal herritar izena edukitzea, , eta ez izatea erdarazkorik. Hala ere, gogoratu behar da XIX. mendean, arrakasta handirik gabe, zorionez, izena asmatu zutela 'kultuagoa' zelakoan. Azken hau izenetik asmatu zen. Baina nola da posible hiri honek hiru izen izatea? Erromatar garaiko kroniketan ageri da inguru hauetan hiri handi bat edo antzeko izena duena. XIX. mendean jendeak uste izan zuen Donostia zela eta izen hori erabiltzen hasi zen, Easo bihurtuta. Gaur egun badakigu hiri hori Irun zela. Beste izen biek, berriz, azalpen errazagoa dute. Donostia eta San Sebastián gauza bera adierazi nahi dute. Koldo Mitxelenaren ustez -tik sortu zuen gure Donostia, euskaraz ohikoa izan baitzen san hitzaren ordez done erabiltzea. Baina etimologia oso zaletasun zabala da eta inoiz -tik zetorrela ere idatzi izan da.

Oasso edo Oiartzun?

Azken urteotan modan jarri da izena, eta toponimo berriak eraiki dira hau erabiliz, ezagunena dugu. Eskualde txiki honetan Errenteria, Pasaia, Oiartzun eta Lezo sartzen dira, jatorrizko , egungo Irun, alde batera utzita. Baina izena zehatza al da? Latinez ez zeuden euskaraz ditugun soinu batzuk eta guk erabiltzen dugun lekuetan hauek zerabiltzaten. Gauzak horrela, erromatar batek idatziko zuen, rik ere ez baitzuten. Latinetik hartutako hitzetan euskaraz dugu , gaztelaniaz -- dagoen bitartean . Gainera, latinez deklinabidea ere bazen eta susmatu ahal dugu izenaren amaiera beste bat zela. Aurrekoa gutxi balitz bezala, gogoratu behar dugu oso urrun eta batzuetan grekeraz idatzi zela. Ondorioz, pentsatu behar dugu izen hori edo antzeko zerbait zela eta zail da hain antzeko den toponimoarekin loturik ez egotea. Argi dago erabiltzea erabiltzearen parekoa dela eta horregatik esan zuen aspaldian gure Akademiak dela inguru horren euskal izena.

Nova Victoria eta Gasteiz

1181ean Nafarroako Errege batek herriari hiri-gutuna ematean izena aldatu zion (, baina ez da hau izenaren lehenengo aipua, herria baitzen 1025ean. izen berriak, laburtuta (Vitoria), hori bai, euskal izen zaharra ordezkatu zuen, eta erabiltzen dute Arabako euskaldun zaharrek, Legution zein Aramaion eta horrela ageri da inguruko toponimian: . Baina ordezkapena ez zen guk uste bezain arina izan. 1485ean ermita dokumentatzen da hirian. izenaren aurrean bi alde nabari daitezke. Bata, lehendik bazela beste hiri bat, zenbaiten ustez izan zitekeena. Bestea, 'garaipena' adierazten duena, seguruenik Gaztelaren kontrakoa. Euskal izenaren esanahia ilunagoa da, baina azalpenik egokiena Alfonso Irigoieni zor diogu. Bere ustez, hitzetik sortutakoizena eta jabetza adierazten zuen atzizkia dira osagaiak. Bestalde, hori, egungo euskaraz , deitura bilakatu zen.

Iruñea, Ponpeioren hiria

Gauza asko idatzi izan da erresumako hiriburuaren izenez, eta, labur bilduz, honako hau ondorioztatu daiteke. Funtsean izen bi ditu hiri honek, eta , nahiz eta inguruko hizkuntzetan aldaerak izan. Izen biak ageri dira erromatar garaian, egungo gaztelaniazkoaren aurrekoa Estrabonen idazkietan eta euskarazkoa txanponetan. Estrabonen arabera horrek , «Ponpeioren hiria» esan nahi du eta badirudi osagaik erromatar izena eta euskal hitza direla, azken hau latinizatuta. Euskal izena ez da hemen bakarrik agertzen, erromatar garaiko hiru hiri handienek izen berbera baitzuten: Nafarroako , Gipuzkoako eta Arabako . Honek garbi adierazten du hitz arrunt baten aurrean gaudela, inoiz «hiria» moduan itzuli izan dena. Mitxelenaren ustez hitzaren osagaiak eta lirateke. euskalduna izan denez gero, bere izena erabiltzen zen erdaraz ere, nahiz eta denborarekin erdaraz aldaera gailendu zen.

Bera

Zergatik eta ez ? Bera izan da Bortzerrietako herri honen izena Erdi Aroz geroztik orain dela mende bat eskas Vera de Bidasoa izendatzea erabaki zen arte. Zer dela-eta hartu zen erabaki hau? Espainiako 1916ko Errege Dekretu batek agindu zuelako izen bera zuten herriak, elkarrengandik bereiztu ahal izateko, beharrezkoa zela berezko izena herri handienari eta zerbaitengatik garrantzitsuena zenari uztea, eta bertze gainerakoei kokatuak zeuden inguruko izen geografiko bat gehitzea. Horren ondorioz, Vera Almerian dagoenari utzi zitzaion, auzitegi judiziala delako, eta bertzeei izen osagarri bat gehitu zitzaien: Vera de Bidasoa Nafarroakoari eta Vera de Moncayo Zaragozakoari.

Kontua da, Nafarroako herriari dagokionez, arrazoi hori erabat desagertu zela 1986ko Euskararen legearen ondorioz. Bera Nafarroako toponimo euskalduna, bakarra eta «euskal eremuan» kokatua dagoenez gero, Bera behar zen idatzi eta hala erabaki zen. Hortaz, Vera izenekoekin nahasterik ez zegoenez gero, ez zuen inolako zentzurik «de Bidasoa» osagarria mantentzeak. Ez zuen hala ulertu nahi izan Nafarroako Gobernuak, baina atera berri den sententzia batek arrazoia eman die Bera izen euskaldun eta bakarra dedatzen dutenei.

Contenido Patrocinado

Fotos

Vídeos