Ikerketa, euskara eta gaztetasuna eskutik

Ikerketa, euskara eta gaztetasuna eskutik

Ia 200 ikertzaile euskaldun gazte bildu ditu UEUk Iruñean, Ikergazte kongresuaren bigarren edizioan

DV

Asteazken honetan hasi eta ostirala bitartean ia 200 ikertzaile euskaldun bilduko dira Iruñean, Ikergazte kongresuaren bigarren edizioan. UEUk antolatuta, 2015ean egin zen Ikergazteren lehen edizioa, Durangon, arrakasta handiz. Nafarroako edizio hau, erronka handia izan den arren, arrakasta handikoa izango dela ziurtatu dagoeneko antolatzaileek: 136 komunikazio, 123 aurkezpen, 8 tailer, 2 mahai-inguru eta 180 ikertzaile. «Eta komunitate unibertsitarioaren babesa», azpimarratu du UEUk ohar baten bitartez.

'Ikergazte2017: Nazioarteko Ikerketa Euskaraz' izenburuan esanahi handiko hiru kontzeptu bildu dituzte: ikerketa, euskara eta gaztetasuna. «Ikerketak jakintza, ezagutza, aurrerapenak eta etorkizuna biltzen ditu; ikusgarri egin nahi dugu Euskal Herriko ikertzaile gazteek egiten duten nazioarte mailako ikerketa. Gaztetasuna ezinbestekoa da, etorkizunik egongo bada, eurak izango baitira ezagutzaren jabe, eurak izango baitira aurkikuntzak egingo dituztenak, proiektuak eskatuko dituztenak eta herri honetako ikerketaren lehen lerroan egongo direnak; eurek hartuko dutelako gaur eguneko ikertzaile eta adituen lekua. Eta nola ez Euskara, besteak beste, ezagutzaz, jakintzaz, ikerketaz hitz egiteko bidea ematen digun hizkuntza» zehaztu du Udako Euskal Unibertsitateak, adieraziz Ikergazten hori guztia azalarazi eta ikusgarri egin nahi dutela. Izan ere, «hemen, Euskal Herrian, nazioartean zabaltzen ditugun ikerketa-lanak egin egiten ditugu, egiten dituzte ikertzaile gazteek, eta horren erakusle da Ikergazten argitaratuko den artikulu-bilduma, zeina euskarazko produkziorako ekarpen handia den».

Datu kezkagarriak

Panorama baikor horretan itzalak ere badaude, eta «Ikergazte baliatu nahi dugu horretaz gogoeta egiteko ere». Alde batetik, «euskarazko ekoizpen zientifikoaren joera negatiboa dago, eta, bestetik, ikertzaile gazteen prekarietatea. Lehenari dagokionez esan behar da komunitate zientifiko euskalduna asko handitu bada ere (irakasle euskaldun gehiago, ikerketa-zentro berriak), ekoizpena ez dela neurri berean hazi azken urteetan: Inguma datu-basearen arabera, 1990ean 304 artikulu argitaratu ziren zientzia-aldizkarietan; 2000n 407; 2010ean 528 (goia jo zuen); 2014an 416, eta 2015ean 472. Liburuen bilakaera are larriagoa da: 44, 87, 96, 97, 79, 56. Faktore batzuk daude horretan: krisia eta laguntzen murrizketa (EJren EIMA programa desagertzea, adibidez), curriculumean ingelesezko artikuluei ematen zaien lehentasun gero eta handiagoa euskara eta liburuen kaltean, ikertzaile/irakasleen prekarietatea...». Hala, «Ikergazteen arteko sarea eraikitzea prekarietateari aurre egiteko urrats txiki bat ere izan daiteke».

Ikergazte2017 aurrera ateratzeko ezinbestekoa izan da, azpimarratu du UEUk «Hegoaldeko unibertsitate guztiak lankidetzan aritzea UEUren eskutik; bereziki eskerrak eman nahi dizkiogu Nafarroako Unibertsitate Publikoari, bertan kokatzen baita bigarren edizio hau, baina baita UPV/EHU, Universidad de Navarra, Deustuko Unibertsitate eta Mondragon Unibertsitatearen sostengua ere eskertzen dugu». Zoritxarrez «Iparraldeko unibertsitate-sisteman dagoen fragmentazioak eragotzi digu bertako unibertsitateen parte-hartze instituzionala, baina badira bertatik bidalitako zenbait komunikazio. Unibertsitateak dira ikerketaren kokaleku nagusiak, baina ezin ditugu ahaztu ikerketa-zentroak, ofizialki parte hartu ez arren, bertatik lan ugari jaso baitugu. Ezin aipatu gabe utzi Nafarroako Gobernuaren eta Iruñeko Udalaren laguntza garrantzitsua Ikergazte2017 gauzatzeko orduan. Iruñeko euskalgintzako hainbat erakunderen laguntza ere ezinbestekoa izan da.

Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia

Aurreneko egunean, besteak beste, Jose Ramon Etxebarria ingeniari, irakasle eta UEUkideak 'Katedralaren eraikuntza' hitzaldia eman du Ikergazte kongresuko lehen egunean. Euskal hezkuntza propioa egun batetik bestera ez dela eraikitzen aipatu du fisikan doktoreak, eta katedral baten eraikuntzaren aurrean gaudela berretsi.

Adolfo Suarezek, bere garaian Espainiako presidentea zenak, Kimika Nuklearra euskaraz lantzea ezinezkoa zela esaterakoan Jose Ramon Etxebarria orduan Ikergazteak horretarako bi gauza baino ez zirela behar erantzun zion: euskara jakitea eta Fisika Nuklearra jakitea. Pasarte hori gogoan hartuta aurkeztu du Iñaki Alegria UEUko zuzendariak Etxebarria. Ingeniaria, fisikan doktorea, irakaslea, euskaltzalea, UEUkidea, idazlea, itzultzailea, politikaria, bertsolaria...

Beranduago, UEUren 25. urteurrenean, euskal unibertsitatea egun batetik bestera ez zela eraikitzen, katedral baten eraikuntzaren aurrean gaudela zioen Etxebarria berak, helburu finkoak izanik patxadaz aritu behar zela.

Bartzelonako Sagrada familia katedralaren eraikuntza, amaitu gabeko eraikuntza, Gaudik estilo propioarekin hasi eta gero belaunaldiz belaunaldi lan kolektiboan eraikitzen joan dena, Kataluniako nortasunaren adierazle bihurtzeraino. Amaitu gabeko euskal hezkuntza sistema propioaren metafora moduan du Etxebarriak eta hortik galderak. Ba al dago ekimen unibertsalagorik horrela sorturiko estilo propioa baino? Ez ote da gizateria osoaren ondare unibertsala?

Geure nortasun propiotik eraikitakoa irudikatzen du Etxebarriak euskal hezkuntza propioaren katedrala ere eta horren alde egin du lan urte luzez, baina Gaudiren obrarekin legez berak ere belaunaldi berriei pasatu nahi izan die erreleboa. Hori baino lehen hala ere, katedralaren prozesuaren memoria egin du, berea, amaitu ez dena. Erantzukizun hori baduela uste duelako, kontatu beharra duela. Uste duelako sentimenduak inportanteak direla, esperientziak inportanteak direla.

Frankismo garaian Eibartik Bilbora heldu zenetik aurrera egin duen ibilbide luze eta oparoan pilatutako bizipen eta esperientziak entzuleekin partekatuz, gogoratuz ezer ez dela hutsetik eraikitzen, eta gaurko egoeran badituela aurrekari ezagunak, Etxebarriak argi du zientzia eta jakintza unibertsalak ez badira, ez direla ez zientzia ez jakintza. Hala ere, horrek ez duela esan nahi, lingua francan edo ingelesez argitaratu behar direnik bakarrik. Lingua franca normalean sentimendurik gabeko gauzak kontatzeko erabiltzen dela, sentimenduak norberaren hizkuntzan adierazten direlako normalean, eta helduko dela mementoa itzulpen automatikoa ia perfektua izango dena. Lingua francak, ingelesak kasu honetan, berak ez dakarrela unibertsaltasunik. Alderantziz, hizkuntza guztietan adieraz daitezkeen jakintza eta zientzia direla unibertsalak.

Ikertzaileek kezkatzen dutela ere azpimarratu nahi izan du. Garrantzitsua dela egiten dutena argitaratzea eta zabaltzea. Hala ere, mespretxatu samar dagoela uste du dibulgazio hori eta goratu beharra dagoela. Bildutako ikertzaileek euskaraz eta pasioz egiten dutela, eta prestakuntza handia dutela. Hala ere, diasporara kondenatuak daudela, miseria asko dagoela. Argi du eskubideak eta duintasuna ez direla oparitzen, lortu egin behar direla. Irakasleri propioa lortzeko bidean izandako borroka gogoan. Ikertzaileak ere antolatu beharraz.

Lana egiteko badago ere, katedrala eraiki gabe badago ere, eta beharbada bere hitzetan inoiz eraikiko ez bada ere, jakintza arlo guztietan euskarazko ikerkuntza ez izatetik izatera pasatudela eta Ikergazteen eskuetan dagoela katedrala eraikitzen jarraitzea nabarmendu du Etxebarriak.

 

Fotos

Vídeos