Kilometroak eta metroak

Merezi du berrirakurtzea elkarrizketa hura: Xabier Letek egin ziona 1981ean Koldo Mitxelenari

Pello Esnal
PELLO ESNAL

Bete-betean asmatu zuen Kilometroak izena jarri zionak Ikastolen urteroko jaialdiari. Lehen ekitaldian izan zen: 1977an. Izenak ondo jasotzen zuen ekitaldiaren muina. Horixe zen kontua: kilometroak ibiltzea jai-giroan, dirua bilduz ikastolen alde. Lehenengo urte hartan, Beasainen eta Lazkaon egin zen; joan den igandean, azkena, Zarautzen.

Baina urrunago ere bazihoan izena asmatu zuena. Franco hil berri samarra zen artean, eta bazirudien denbora gutxian dena aldatzeko gai izango ginela. Kilometroak izena, ordea, gauzak luze joko zuela esaten ari zen. Ez zegoela irtenbide magikorik, ez euskal eskola bideratze eta sendotze-lanetan, ez euskararenean ere.

Izan ere, errazegi egin ohi dugu amets euskaldunok. Lehenbizi, ikastolak salbatuko zigun euskara. Gero, euskara batuak aterako zizkigun babak eltzetik. Ondoren, EITB izango genuen gaitz guztien erremedioa. Berehala, euskara zientifikoa eta euskal unibertsitatea. Hurrena, administrazioa euskalduntzea...

Ametsek horixe dute: beti urruti eta kanpoan ipintzen digutela konponbidea. Eta gu, haien agindura, bagaudela babo-babo urrutira eta kanpora begira, noiz eta etxean dugunean gakoa eta urrezko giltza.

Horren harira, merezi du berrirakurtzea elkarrizketa hura: Xabier Letek egin ziona 1981ean Koldo Mitxelenari. 'Muga' aldizkarian plazaratu zen gaztelaniaz, eta Miren Azkaratek gogoratu zigun duela lau bat urte.

Xabier Letek zer galdetuko errenteriarrari eta: «Egoera larri honetan..., zein izan beharko lukete, zure iritziz, euskararen erabilera-esparru oinarrizkoak?». Baina, galdetzera mugatu gabe, bere iritziaren amua ere luzatu zion gazte sutsuak maisuari: «Nik, premiazkoenen artean, aipatuko nituzke administrazioaren esparrua, irakaskuntzarena, komunikabide sozialena...».

Ez zion soka luzatzen utzi maisu erneak. Eten eta erantzun zion: «Nire ustez, hala ere, familiako eta lagunarteko esparruek jarraitzen dute funtsezkoenak izaten. Eta horiek gabe, konbentzitu beharko dugu ez dagoela zer eginik, beste guztia kontua besterik ez dela».

Alegia, ondo daudela Kilometro guztiak, baina oso metro gutxitan jokatzen dugula euskararen geroa: sukaldean eta inguruan. Metro gutxi horiei esker iritsi zaigu euskara gaurdaino; eta horiei esker iritsiko da gerora ere. Metro gutxi horiek zaindu ezean, beste guztia kontua besterik ez da. Erronka polita du Kilometroen formatu berriak.