Izen berriak

Izenak garbi adierazi behar omen du izendatuaren generoa

Arantxa Urretabizkaia
ARANTXA URRETABIZKAIA

Aldaketa tantaka gertatu da, antolatu gabeko moduan, hamarralditan, behetik gora. Agian ez diogu behar bezala erreparatu kontuari, baina gauza da pertsonen izenen paisaia erabat aldatu dela, duela mende erdiko izenak baztertzeraino, izen haiek eskeletara edo kanposantura bultzatzeraino. Desagertu dira, erabat, gure aldameneko ikasmahaian zeudenen izenak, noski gure irakasleenak. Desagertu edo bakandu dira tribuaren ohiturak, jaioberriari eguneko santuaren izena jartzearena, amonarena edo aita besokoarena. Orain, gehienbat, gurasoek aukeratzen dute etorriko denaren izena, askotan Euskaltzaindiaren liburuxka kontsultatu ondoren, ez elizaren santutegia.

Santuen izenak ez dira desagertu, Jon, Mikel, Ane. Baina santu edo birjinen izendegiak sekulako garbiketa pairatu du. Horixe kontatu zigun duela gutxi Euskaltzaindiak Onomastika kongresu batetan, Erregistro Zibilaren datuak aztertu ondoren.

Bidean, Erregistroak gordetzen ez dituen izenen itxuraldaketa ere gertatu da. Ane Miren bilakatu da lehen Anamari zena, Karmele Carmen zena, edo Koldo txikitan Luismari zena. Datuek frogatzen dute, oro har, gure izenak nola hala, euskaldundu egin direla. Gurasoen erabakiz jaioberri baten haurtzaro osoa kaltetzeko gauza diren izenak bazter utzita, legeak dio deitura iraingarriak edo pertsonaren berezko duintasuna errespetatzen ez dutenak ez direla baliagarri. Eta izenak garbi adierazi behar duela jaioberria neska ala mutila den.

Azken puntu honek sortzen du mundu bazter honetan eztabaida gehien. Batetik, legea gazteleraz idatzia dago, gazteleraren menpe sortua eta hizkuntza horrek, beste hainbatek bezala, genero gramatikala garbia du. Frantsesak, alemanak edo italierak bezala. Euskara ez da, ordea, multzo horretan sartzen.

Gainera, azken urteotako joera euskal herrietan naturari lotutako izenak aukeratzea da. Hodei, Ibai, Itsaso, Amets. Eta, hauekin batera, leku izenak. Jaizkibel, Larraitz, Irati. Eta ez lehenak ez bigarrenak ez dute euskaraz genero gramatikalik. Zer egin, orduan?

Euskaltzaindiak genero gramatikalaren kontuan malgutasuna eskatzen dio Espainiako gobernuari. Eta, horrekin batera, oraingoz generorik gabeko 500 izen proposatzen du.

Euskaltzaindiaren onomastika zerrenda berria ez dago oraindik paperean. Bai, ordea, sarean. Ordenagailuaren aurrean aukeratu beharko dira izenak etorkizunean.

Temas

Euskera