Jarri kaskoa eta murgildu Arditurriko meategian!

Guztira 500m bisitatu daitezke meatzeen barruan. /  GARAÑO
Guztira 500m bisitatu daitezke meatzeen barruan. / GARAÑO

Hilak 12an izango da aukera, Arditurrira hurbildu eta meategiak ikusi ahal izango dira prezio berezian

GARAÑO OIARTZUNX.

Euskal Herrian zoko ezezagun ugari ditugu eta horien artean dago Arditurriko meategia. Herritar asko noizbait kobazulo batean sartu da, baina ez meategian, are eta gutxiago etxetik hain gertu dagoen honetan.

2008ko ekainaren 1ean ireki zituen ateak Arditurriko Interpretazio Zentroak. Ordutik, 142.654 lagunek (2017ko abenduaren 31 arteko datua) baino gehiagok bisitatu dute gutxienez erromatar garaitik datatutako aztarnak dituen meatze eremua.

1984an bukatu zen Compañía Asturiana de Minas enpresak aktibitate ekonomiko industriala Arditurrin. 1999an erosi zion Udalak eremua Asturiana de Zinc enpresari. Lau urte lehenago, 1995ean, Aiako Harria Parke Naturala sortu zen eta Arditurriko eremu osoa bere baitan babestu zuen. Sorrera hartan, Aiako Harriaren etorkizuneko Interpretazio Zentroa jartzeko toki aproposena hura zela ondorioztatu zen, baina jabetzarik gabe, ezinezkoa zatekeen.

Meategien historia

Nahiz eta arkeologoek uste ziurrenik lehenago ere meatzaritza egon bazegoela Arditurrin, frogatuta dagoena da duela 2.000 urte erromatarrek ustiatzen zutela, Kristo Ondorengo I. mendea baino pixka bat lehenagotik, alegia. Uste da erromatarrak ez zirela kasualitatez iritsi Oiartzunera, meatzaritza aztarnek erakarri zituztela baizik, baina oraindik froga ziurrik ez da topatu erromatarren aurreko meatzaritza ustiapena baieztatzen duenik.

Arkeologoen estimazioen arabera, bi mendez ustiatu zuten Arditurri erromatarrek. “Erromatar garaia eta gero, hurrengo aipamen dokumentatua XI-XII. mende ingurukoa da. Hortik aurrerako dokumentuak badauzkagu. Tartean zer gertatu zen indusketen bidez jakiten da eta beti ez da erraza izaten. Baina uste da Arditurriko meategiak ia-ia etenik gabe aritu zirela lanean», azaltzen du Itsaso Aritzeta, Arditurriko gidak. Aktibitate industrial handiko eremua izan da Arditurri mende luzetan. Eta ez soilik meategiengatik. Eremu horretan burdinolak ere ugariak ziren garai batean.

Garai industrialari dagokio heldu zaigun informazio ugariena. Sein familiarekin hasi zen garai horretako Arditurriko ustiapena, baina urte garrantzitsuenak Chavarri anaien gidaritzapekoak izan ziren: XX. mende hasieran 400 langile inguru aritzen ziren lanean Arditurrin.

Ferrokarrila eraikitzeko erabakia orduan hartu zen. «Inbertsio hori egiteko, ustiaketa handia zela argi dago». Dokumentazioaren arabera, 120 milioi tonelada material atera ziren Arditurriko meatzeetatik jardunean aritu zen azkeneko 100 urteetan. 1984an itxi zenean, 90 bat langile aritzen ziren bertan.

Altxor baten jendarteratzea

2006an, Arkeolan eta Felix Ugarte Elkarteko kideek Arditurri balorean jarri eta jendeari erakusteko moduan jartzeko proposamena egin zuten, «altxor bat zela» argudiatuta. Ondoren, Oiartzungo Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen eta Mendi sailaren hitzarmena tarteko, bi milioi euro inbertitu ziren Arditurri eremuan Parketxea, museoa eta meategi zati bat irekitzeko. Udalak Otasa elkarte anonimoa sortu zuen garai hartan. Gaur egun, Otasak Arditurri museoko bisita gidatuak eskaini eta beharrezko mantenu lanez eta inbertsioez arduratzen da.

Hamar urte hauetan, Arditurriko eremua osatu egin da. Bi urtez (2009-2010ean), Arkeolan indusketak egiten aritu zen gaur egun sakoneko bisitako pasarela den eremuan. Arkeologoak lanean ziharduten eremua bisitatzeko aukera eskaini zen urte haietan. Felix Ugarteko espeleologoak ere indusketak egin zituzten.

Indusketak bukatutakoan, eremu hori ikusgai jartzeko lanak egin zituen Udalak, bi fasetan: lehenengo eskailera egin zen goiko eta beheko mailak lotzeko. Horrekin batera, kanpoko eremuan segurtasuna bermatzeko lanak egin eta kargatzeko eremua errekuperatu zen. Bigarren fasean, sakoneko meategiari irteera berria eman eta legeak eskatzen zituen irisgarritasun zein segurtasun neurriak egin ziren.

Lan horien ondorioz, gaur egun 500 metro bisitatu daitezke (goiko pasarelan 200 metro eta beheko pasarelan beste 300).

2009ko abenduan Gipuzkoako Foru Aldundiak; parke naturalak zituzten Oiartzun, Aia, Ataun, eta Oñatiko udalerriak, eta Kutxa Fundazioak Gipuzkoako Parketxe Sarea (GPS) sortu zuten. Gerora, Zegama ere batu zen Fundaziora. «Gipuzkoako kultur-paisaiak eta natura edonoren eskura jarri nahi izan zen, kaletik mendirako bidea erraztu ezagutza orekatu dadin, garena eta duguna gehiago estimatu dezagun eta gure ondare diren natura eta nortasuna babesteko», azaldu du Luis Mari Zaldua GPS-ko zuzendariak. «Gizakia eta naturaren arteko harreman historikoaren emaitza dira kultur-paisaiak», zehaztu du.

Prezio bereziak

Udazken honetan aukera bikaina dago Arditurriko meategiak duen xarma ezagutzeko. Bertako ondarea hurbiletik ezagutu nahi duena oinez, bizikletaz, kotxez ala Oiartzungo plazatik irteten den tren berdean etor daiteke (aurre-erreserba bidez). Hilak 12an izango da aukera, hain zuzen. Arditurrira hurbildu eta meategiak ikusi ahal izango dira prezio berezian. Trena Pagoaldea Poligonotik (Oiartzundik) abiatuko da Arditurriraino, bidean Aiako Harriko Natura Parkean murgilduz.

Ordutegi konbinaketa ezberdinak egin dituzte antolatzaileek trenak eta bisita gidatuak kointziditzeko. Hauek dira hautatzen den bisitaren arabera tren-ordutegiak:

Pagoaldetik Arditurrira trenak 10:00etan, 11:00etan eta 12:00etan abiatuko dira eta itzulerakoak, aldiz, 11:30ean, 12:30ean eta 13:30ean. Oinarrizko bisitek ordu erdi iraungo dute eta 10:45etan, 11:45ean eta 12:45ean izango dira. Sakoneko bisitak, berriz, 45 minutukoak izango dira. Ordutegiak honakoak dira: 10:30ean, 11:30ean eta 13:30ean.

Prezioei dagokienez, hiru ezberdin egongo dira. Batetik, trena eta oinarrizko bisita nahi dutenek 5 euro ordaindu beharko dute. 1-4 urteko bitarteko haurrek, hala ere, 3euroordaindu beharko dituzte oinarrizko bisitan. Bestalde, trena eta sakoneko bisita, 7 euro izango da.

Informazio gehiago nahi izanez gero eta erreserba egiteko deitu 943 49 50 69 / 688 89 50 68 telefono zenbakira edo idatzi arditurri@gipuzkoamendizmendi.net helbidera. Web orria ere eskuragarri jarri dute: www.parketxesarea.org. Erreserba egitea nahitaezkoa da eta asteartetik igande eta jai egunetara 10:00-14:00 egin daiteke.

 

Fotos

Vídeos