«Txillardegiri diogun zorra» kitatzeko eskaera

Igandeko ibilbide gidatuan egindako argazkia./
Igandeko ibilbide gidatuan egindako argazkia.

Hainbat euskaltzalek eta Jean-Louis Davant euskaltzainak Jose Luis Alvarez Enparantza izan dute gogoan haren heriotzaren zazpigarren urteurrenean

M. IMAZ

Astelehen honetan, urtarrilak 14, zazpi urte betetzen dira Jose Luis Alvarez Enparantza, 'Txillardegi', hil zela. Urteurrenaren harira, hainbat euskaltzale bildu ziren atzo Donostiako Antiguan, hura gogoratzeko eta, aldi berean, «oraindik zor zaion aitortza ofiziala errebindikatzeko». «Batez ere Donostiako Udalak zor dion aitortza errebindikatu nahi dugu», nabarmendu zien Txillardegi Liburutegia herri-ekimeneko presidente Fito Rodriguezek.

Aurrena 'Txillardegiren Antigua' ibilaldi gidatua egin zuten, bertatik bertara bisitatuz Txillardegik txikitan ezagutu eta 'Antigua 1900' liburuan islatu zituen hainbat leku. Bi orduko ibilaldiaren ondoren, 13:00etan, Txillardegi etxea zegoen plazan, iaz Txillardegiren oroimenez margotu zen horma-irudiaren aurrean, ekitaldi bat izan zen. Aurreskua, musika eta beste osagai batzuekin batera, bereziki adierazgarria izan zen Jean-Louis Davant euskaltzain zuberotarraren hitzaldia. Davant izan zen euskara batuaren sorreraren lekuko zuzena, 1963an eta 1964an Baionan egin ziren bileretan parte hartu baitzuen. Eta lekukotasun zuzen horren talaiatik Txillardegi euskara batuaren aitatzat aitortu zuen.

Davantek hitz bat asmatu zuen Txillardegirentzat: «poliaintzindaria », aitzindaria izan zelako «lauzpabost alorretan: frankismo denborako abertzale berria, sozialista librea, Iparraldekoen lagun goiztiarra, idazle polifazetikoa, bide berrien urratzailea».

Davanten ustez, hala ere, Txillardegiren obra nagusia «euskara batuaren sorrerakoa da». Iparraldean hasi zuen bidea hori, baina «helburu hori aitzinetik bazuen, oraino bere Donostian zegoen denboratik. Euskaltziandiari bi aldiz adierazi zion izkirioz. Haatik momentoan Euskaltzaindia ez zegoen batere holako berrikuntzen onartzeko prestik». Aitzindariegia izan zen, akaso…

Erantzunik jaso ez eta, 1963an, ordurako zeukan urgazle karguari uko egin zion Txillardegik, Piarres Xarritonekin batera, nahiz eta Euskatzainburuak ez zituen dimisioak onartu. Davantek, bere hitzaldian, gogoratu zuen nola «1963ko udazkenetik 1964ko udaraino, zortzi hilabetez, euskaltzale batzuk astero bildu ginen Txillardegiren inguruan, euskara batuari buruzki lehen urratzen finkatzeko, Kordelieren karrikako 14an, lehen solairuan, Euskal Idazkaritzari Enbatak prestaturiko gelan ». Euskal Idazkaritza, hain zuzen, mugaren bi aldeetako zenbait euskaltzale gaztek « euskararen zerbitzuko » sortu zuten hirurogeiko hamarkada hasieran sortu zuten elkartea izan zen.

Txillardegiren inguruan zortzi bat lagun zebiltzan, lau Iparraldekoak eta beste horrenbeste Hegoaldekoak. Haien lana burutzeko, «bilkura bat egin zen ber tokian, Baionako Biltzarra, 1964ko abuztuaren 29an eta 30ean, Lafitte gidari, mugaren bi aldeetako berrogei bat euskaltzale gazterekin».

Davantek gogoratu bezala, han onartu ziren euskara batuari buruzko lehen neurriak : «grafia, deklinabidea eta bi aditz laguntzaileen lau denbora beharrenak, baita H letrarekiko hitzen oinarrizko hiztegi labur bat» ere.

Baionako Biltzarraren ondotik Euskaltzaindiari helarazitako proposamenak bere egin zituen gehiengoak Arantzazuko 1968ko udan, Arantzazuko Biltzarrean beretu zituen. Egoera politikoaren kontura, Txillardegi ez zen han izan, baina haren txostena «kasik osorik onartu zen, bereziki Koldo Mitxelenaren itzal handiari esker. Gero honek gure ibilbidea markatu zuen, baina beti aitortuz Txillardegiri zor geniona».

Euskara batuaren aita eta ama

Euskara Batuaren lehen urratsak bertatik bertara bizi izan zituen Jean-Louis Davantek argi utzi zuen igandean Txillardegik prozesu erabakigarri horretan izan zuen garrantzia : «Txillardegi, euskara batuaren aita dugu, gero Mitxelena gozaita, eguzaita, aita pontekoa izango bazen ere. Euskara batua hazten ari zaigu beti, edozein izaki bizidun bezala. Txillardegi bera ere ez zen lehenbiziko pauso hartan gelditu, etengabe aurrera egin zuen, jo aitzina bururaino!».

Aita ez ezik, Txillardegi euskara batuaren ama ere badela esan zuen Davantek. «Aita batek ez du haurra osorik egiten, hasten du eta gero amari dagokio lan luzea, baina zinezko aita beti hor dauka laguntzaile. Txillardegiri biak zor dizkiogu: lehenbiziko pindarra, hura gabe haurrik ez baita, eta gero bere lanez ama Euskatzaindiari ekarri zion hazkurri kritikoa, nahiz bien arteko ezkontza gutiz hutsegin genuen 1980an».

Urte horretan, hain zuzen, aurreneko aldiz proposatu zuten Txillardegi euskaltzain oso izateko, baina ez zen hautatua izan, Patxi Altuna aukeratu baitzuten. Beste bi bider izan zen hautagai 1987an, baina bietan porrot egin zuen Txillardegiren hautagaitza aurkeztu zutenen proposamenak, eta Juan Mari Lekuona eta Ibon Sarasola aukeratu zituzten euskaltzain oso.

Davantek nabarmendu zuen asko aldatu dela Euskaltzaindiaren Txillardegirekiko jarrera. «Orain, lehengoak joanik, salbu ni, beste kide batzuk daude Akademian, eta Txillardegiri diogun zorra kitatzera lehiatzen dira ». Beste horrenbeste egitea proposatu zien erakundeei ere, «ber urratsa egin behar lukete, nik uste, gainerako euskal instituzio eta erakunde publikoek» esanaz.

Temas

Euskera
 

Fotos

Vídeos