Katixa Agirre
«Hitzen bitartez pelikula batekin baino askoz sakonagora iritsi gaitezke», dio idazleak
Duela ia 90 urteko gertakariak jasotzen ditu 'kamera' bitartez Katixa Agirrek, tarteka jostari. Protagonistek idatzitako gutunetan aurkitu ditu aipu zehatzak, umore beltza ere kontsidera daitezkeenak, eta hori baliatu du irakurleari hainbeste sufrimendu artean atsedena ere emateko.
– Eleberrietan benetako gertakarietan oinarritutako lanak, edo horien atzetik doan kazetaria 'Amek ez dute'-n bezala, 'Berriz Zentauro'-ko distopia fantastikoagoekin tartekatu dituzu. Istorioak eramaten zaitu moldera edo Miren Amurizak 'Pleibak'-en esan bezala beste molde bat bilatzea da asmoa eta istorioa dator gero?
– Nire kasuan istorioa da nagusitzen dena, nolabait infektatu egiten nauena erabat, eta bilatu behar diot modu bat aterabidea emateko. Batzuetan ez da erraza, istorioa argi izanda (giroa, pertsonaiak...) horretan pentsatzen, zein forma eman, denbora ematen dut. 'Barne zerbitzuak'-en kasuan oso argi, istorioa hor zegoen, eginda etorri zitzaidan, eta ez nintzen idazten jarri zinemaren aitzakia aurkitu arte, ia urtebete erraz. Beste molde batzuek saiatu nituen, gehiago nengoen ni hasieran eta hori kendu nuen. Lehen istorioa da ez duela inolako zerikusirik nire biografiarekin, beti egon da zerbait. 'Berriz zentauroko' protagonistak bazituen kontu batzuk komunean. Hemen protagonistak benetakoak dira, ez dira nire generaziokoak, ez ditut ezagutu, ez dira nire familiakoak, izena konpartitzen badugu ere Agirre lehendakaria ez da nire familiakoa. Haiei buruz dena liburuetan ikasi dut, haien bila joan naizelako. Lotura pertsonal falta hori niretzako berritasun handiena dela esango nuke, ez bada interes historiko bat, nire herriaren historia interesatzen zaidala, loturak ikusten ditudala eta ordukoak oraindik eragiten gaituela.
– Idazketa hor dagoen hori ulertzeko ariketa da zuretzat? 'Amek ez dute'-n nola den posible pasatzea edo 'Barne Zerbitzuak'-en zer egiten duen pertsona bat on ala txar, Agirre lehendakaria eta Urraca alderatzen dituzunean.
– Ulertzeko baino, ulertzen ez dugun hori azaleratzeko. Dena kontrolatua bagenu bezala bizi gara edo hitzen esanahiak benetako zentzu bat balu bezala eta literaturaren bitartez konturatzen gara gauzak askoz ere konplexuagoak direla, hitzak ez direla neutroak. Inertzia horrekin bizi gara eta literaturak moztu behar du, apurtxo bat aldendu, denbora hartu eta beste puntu batetik begiratu edo pentsatu. Gerra Zibila askotan kontatu da, baina nik ikuspuntu batetik kontatu nahi nuen. Ez hainbeste ulertzeko, ezinezkoa dela uste dut. Hori da 'Amek ez dute'-ren amaierako konklusioa, gauza batzuk ezin direla ulertu, baina behintzat izan gaitzen kontziente. Ezin garela joan bizitzatik pentsatuz dena dakigula. Hori da gure garaiko gabezia handi bat, inkluso maldizio handi bat. Pentsatzea 'hauek dira fatxa batzuk, hauek gorri batzuk eta egin behar dena da hau'. Inork ez dakit zer egin behar den, zein den hurrengo pauso egokia. Pentsa dezakegu gure iritzia, bina integrismoa bihurtzea.., Askotan ikusten da eta ez garamatza toki onera.
– Gerra Zibila eta ostekoak ustez ezagunak ditugu, baina honelako Memoria historiko ariketek azaleratzen dute hainbeste ezetz. Akademian asko ikertzen da, baina gizarteratzean badugu lan bat.
– Orokorrean iraganean gertatutako edozer gauzari buruz oso gutxi dakigula esango nuke. Eskolan ikasten dugu adin horri dagokion sakontasun mailarekin eta gero gure kontaktua, akademiatik kanpo, oso urria izaten da. Eta politikan iragana erabiltzen denean modu partzial eta interesatuan egin ohi da, ez benetako memori ariketa bat eraiki nahian. Zinema ere badugu, uste dut kuriositatea piz dezakeela, baina pelikula baten bitartez oso zaila da iragan hori ulertzea. Hori da nobela idaztearen arrazoia. Ematen du zinema forma emanez zinemari ematen diodala hegemonia bat, zein ondo egingo lukeen, baina sakonean, bene-benetan pentsatzen dudana da irakurri egin behar dugula. Zinemak beti emango dizkigu irudi faltsuak, eraikiak, eta hitzen bitartez askoz sakonagora iritsi gaitezke.
– Eleberrian diozu «nola adierazi hori zinemaren bidez? Ezin da».
– Lehenengo planoak baditu bere mugak, bai. Zinemak oso ondo egiten du gertakaria oso azkar kontatzearena. Liburuan diot naziak sartzen zirenean xehetasun mordoa eman ditzakezula, baina irudi batean svastika garaipenaren arkuan zintzilik jarrita bi segundoan kontatu duzula dena. Hiria hartua dago, Parisek galdu dute eta naziek irabazi. Kasu batzuetan egia da hitz batek mila hitz baino gehiago balio duela, baina beste batzuetan ez (barreak). Beste batzuetan kontrakoa esango nuke.
– Txekan presoek sentitzen dutena, Bittoriren erru sentimendua, adibide ez.
– Hori kamerak ezin du egin, ez.
– Umore trazak badira idazkeran, aipatzen zenuen antzerki eszenan. Edo pertsonaiek darabilten umore beltza desaogo modura. Irakurlea arintzeko ere?
– Gertaera oso dramatikoak gertatzen dira eta arrastratatua senti zaitezke miseria hutsera eta hala kontatu. Gera Zibila eta batez ere osteko istorio asko irakurri ditut ez dizutenak arnas unerik ematen, alde batetik logikoa da desgraziarik handiera izan zelako. Baina esango nuke desgrazia gorrienean ere jendeak lortzen duena une bat barre egiteko, bere egoerari barre egiteko, maitasun keinu bat egiteko. Haiek umore beltza erabiltzen zutela euren gutunetan irakurri dut, baina bestela ere erabilitako aipu batzuk asma nitzakeen lasai asko egoera gorrienetan alibiorako aukera badagoelako. Eta irakurleri beira bai eman nahi niola arnasgune bat,e z zela pertsonaia batzuk hartu eta matxakatu erabat txikitu arte Esperantza handiz jokatu zuen jendea zen, gauzak onera egingo zutela, historia eta jainkoa haien alde zegoela. Indar horrekin aritu ziren, ez zuten inoiz galtzailearen kontzientzia izan, beste fikzio edo istorioetan ikusi dudana.
