Intxaurrari azken tantaraino atera behar zaio zukua

Oskol gogor horrek sekulako bitxia gordetzen du barrenean./DV
Oskol gogor horrek sekulako bitxia gordetzen du barrenean. / DV

Beizamako ganaduzale ekintzaile batek Euskal Herriko intxaurrekin egindako lehen intxaur olioa merkaturatu du, 'Maitia' deiturapean

M. IMAZ

Intxaurrondoa grekoek ekarri omen zuten Asiatik. Beste arlo batzuetan Europari egin dizkioten ekarpen asko estimatzekoak dira oso, baina akaso ez zaie behar bezala eskertu, istorioa egia bada, zuhaitz hura ekarri izana. Mitologian ere egin zioten toki bat –Dionisosek intxaurrondo bihurtu omen zuen, hil eta ezin berpiztuta, bere bihotzeko Caria printzesa- baina intxaurrondoak berariazko tokia beharko luke, besteak beste, naturaren sorkari emankorrenen artean dagoelako, ia dena baita erabilgarri arbola horretan. Ederra da, azkar hazten da, laster hasten da fruituak ematen, izugarri estimatua da altzairugintzan haren zur gogorra, eta ia den-dena aprobetxatzen da, begiek ikusten ez dutena barne.

Larraulgo Ekomuseoak sarean edozeinen eskura jarrita daukan Pili Otaegi Urruzolaren 'Larraulgo usadioak sendabelarrekin' liburu bikainean bila hastea besterik ez dago ikusteko, beste onura askoren artean, intxaur berdeak banatu behar direla babarrunen artean zomorroak jan ez ditzan; ona dela intxaur alea beherakoa lehortzeko; katarroak eta hesteetako gaitzak arintzeko balio duela intxaur hostoak, indartzeko ere bai, eta ilea beltzez tintatzeko intxaurraren kanpoko azal berdea erabil daitekeela… Intxaurrondoaren fruituek eta beste atal batzuek sendabelar gisa badituzte erabilera gehiago, nahiz eta hostoen usaina ez izan oso gustagarria. Neguko gau hotzetan barrenak berotzeko ere erabil daiteke, liburu berean aurki daitekeen 'zokolina' izeneko edaria egiten bada. Kasu honetan, berotze-efektua errazago etorriko da errezetak proposatutako hiru litro anisetik likorean 40 egunez eduki behar diren 7 intxaur berdeetatik baino, baina edari ilun horren izaera berezia erromatarrek 'Jupiterren ezkurra' deitu zuten fruitutik dator, dudarik gabe.

Aste hauetan, nola bukatu asmatu ezinik dabilen udaren luzapen bilakatu den udazkenean, toki askotan ari dira intxaurrak biltzen eta, ondoren, lehortzen jartzen, ondo lehortzean baitatza fruituak bere propietate guztiak gordetzearen sekretua. Eta asko ditu… Ondo zekiten hori arbasoek, eta ederki baliatu izan dituzte historian zehar. Ameriketatik artoa eta bestelakoak etorri aurretik, fruitu lehorrek garrantzi handia zuten euskaldunen dietan. Arbolan zeuden bitartean ez zuten lan handirik ematen, urtean behin jaso eta urte osorako gorde ahal ziren, bere horretan edo irin eginda. Jateko ez ezik, esan bezala, horietako asko sendabelar gisara ere erabiltzen ziren, Euskal Herrian zein beste herrialde batzuetan. Intxaurra ez zen bakarra, hurra eta ezkurra ere hor ziren, eta gaztaina, jakina, baina sukaldaritzan zein elikadura ohituretan intxaurrak izan du, gaztainarekin batera jakina, protagonismo nagusia.

Orain, olioa

Gainerako fruitu lehorrekin gertatzen den bezala, koipea da intxaur lehorraren osagai nagusia. 100 gramoko, 65 gramo koipe ditu, eta 654 kalorial… Baina koipe denak ez dira berdinak osasunaren aldetik, ezta gutxiago ere, eta intxaurrak oso aberatsak dira besteak beste kolesterola eta odoleko triglizeridoen kopurua jaisteko zein koaguluak sortzeko arriskua arintzen duten gantz azido poliinsaturatuetan (guztizkoaren %47). Multzo honetan sartzen dira omega-6 eta omega-3 motakoak. Linoleikoa (omega-6) eta linolenikoa (omega-3) funtsezko gantz azidoak dira, eta gure organismoak berez ekoitz ezin ditzakeenez, dietako elikagaietan hartu behar dira. Haziekin (ekilorea, soia, artoa…) egiten diren olioetan ez ezik, fuitu lehorretan ere presentzia handia dute. Fruitu lehorrekin egindako olioak, beraz, bi gantz azido horiek lortzeko iturri bikaina izan daitezke.

Intxaurrak daukan koipe kopuru altua kontuan izanda, bistakoa da egokia gerta daitekeela olioa egiteko. Aspaldi egiten da, egin ere, intxaur olioa. Dauzkan denetariko propietateen kontura oso estimatua da, bai janariak laguntzeko, baita larruazalaren zaintzeko ere. Gordinean erabili behar da –zeharo alda dezake entsalada bat, adibidez, intxaur olioak ematen dion ukituak-, eta ez da merkea. Lehengaia ez denez oliotarako erabiltzen diren beste hazi ezo fruitu batzuk bezain ugaria, ezin merkea izan, baina ez denez kantitate handitan erabiltzen esan daiteke edonork dasta dezakeela.

Orain, gainera, Euskal Herriko intxaurrekin egindakoa eros daiteke, Maitia markapean, Jon Arruti Beizamako ganaduzale ekintzailearen ekimenari esker. Frantzian dastatu zuen orain dela urte batzuk, eta okurritu zitzaion Euskal Herrian intxaurra egon badagoenez, hemen ere egin daitekeela moda-modan dagoen olio usaintsu eta zaporetsu hori. Intxaurra bai, baina olioa egiteko instalazio egokirik ez dagoenez, Frantzian arduratu dira produkzioaz, artisau erara funtzionatzen duen errota batean. ENBA sindikatuaren aldizkariari kontatu dionez (13. orrialdera joan behar da), aurreneko uzta 300 litrokoa izan da, eta horretarako 2.000 kilo intxaur behar izan dira, beraxek remolkean hartu eta errotara eramandakoak. Oraingoz denda gutxi batzuetan baino ez da saltzen, baina auskalo zein izango den hurrengo urratsa…

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos