Bilboko Aste Nagusia berezi bilakatzen duten bost osagai

Txupinazoan irina eta arrautzak botatzea debekatuta dago, baina ohitura ez da erabat desagertu.
Txupinazoan irina eta arrautzak botatzea debekatuta dago, baina ohitura ez da erabat desagertu. / EFE/Javier Zorrilla

2,4 milioi euroko aurrekontua, 1,2 milioi parte-hartzaile, 1.000tik gora ekitaldi, 80 milioiko ekarpena BPGri... Nork esango zukeen orain dela 39 urte?

M. IMAZ

'Betiko jai herrikoien' eta 'jai berri artifizialen' arteko bereizketa gogoko duten askoren aurreneko bulkada Bilboko Aste Nagusia -'la Aste Nagusia'-ra ohitzearen truke, apenas entzuten da Semana Granderik Bilbon- bigarren multzo 'deitoragarri' horretan sartzea litzateke. Ez du, jakina, sanferminek lortu duten itzala eta estimazioa; Gasteizko eta Donostiako udako festen historia luzea ere ez du, nahiz eta mende eta erdi pilatu izanak ez dion balio horietakoren bati hainbatek egozten dioten 'festa berri eta artifizial' izatearen zama astintzeko.

Bilboko Aste Nagusia berria da, gaztea oraindik, datorren urtean beteko baititu 40 urte. Aurten Udalak 2.420.000 euro bideratu ditu hamar eguneko aste honetara (hemen ikus daiteke datua; gainerako hiriburuetan ez da horren erraza udalek jaietarako erabili duten diru publikoari buruzko informazioa aurkitzea). Iazko datuetan oinarrituta, Udal horrexek esan du 1,2 milioitik gora pertsonak hartzen dutela parte Aste Nagusian, eta 80 milioi euroko ekarpena egiten diola EAEko Barne Produktu Gordinari. Ostalaritzak bereganatzen du guztizkoaren %61, eta pertsona bakoitzeko batez besteko gastua 239 eurokoa da.

Zer eskaintzen du bada Bilboko Aste Nagusiak horrelako gastua justifikatzeko eta horrelako dirutza uzten duen horrenbeste jende erakartzeko? Funtsean, beste hiriburu batzuetan aurki daitezkeenen antzekoak dira urte batetik bestera asko aldatzen ez den egitarau zabalak biltzen dituen proposamenak. Aurten 1.000tik gora dira, erdiak debaldekoak; esan bezala, hiri handi bateko jaietan ohikoak gertatzen diren jarduerak dira nagusi. Hala ere, badira zenbait osagai eta ezaugarri Bilboko Aste Nagusia berezi egiten dutenak. Bilbofobia akuturik pairatzen ez bada -eta pairatzen bada, baliteke bidaia terapeutikoa suertatzea-, eta egun librerik izatekotan, saioa egin daiteke. Hobe hilaren 25a, Aste Nagusiko ostirala, saihestea, jai eguna denez establezimendu asko eta denda gehienak itxita baitaude, festa gune nagusiko taberna ugari barne.

  • 1

Konpartsak. Bilboko Aste Nagusiaren sorrera oso interesgarria da. Erakusten du, besteak beste, une zailetan ere alda daitezkeela gauzak, nahi izanez gero. Esate baterako, Francoren diktadurapean ospatzen ziren Bilboko abuztuko festak, gutxi batzuenak baino ez zirenak. 'Festa herrikoien' beharraz oharturik, lehiaketa bat egin zen. Adi datu nagusiei... Urteak: 1977/78. Lehiaketa: Udalak antolatua, El Corte Inglés-en laguntzarekin. Irabazlea (sariaren %75 eskuratu zuen), EMK Euskadiko Mugimendu Komunistaren Kultura eta Arte Batzordeak aurkeztutako 'Txomin Barullo' proposamena. Bilboko konpartsen web gunean zehatz-mehatz azaltzen da nola sortu zen Aste Nagusia, eta horren izaerari buruzko bideo interesgarri bat ere badute. Hortaz, sorreratik Aste Nagusiaren izaera eta nortasuna konpartsetan gauzatu zen eta harrezkeroztik hauek bultzatu duten dinamikari lotua dago. Gaur egun, 29 konpartsa daude.

Txomin Barrulloko kideak, elastiko marraduna jantzita, uztailaren erdialdera egin zen Konpartsakide Egunean. / Ignacio Pérez

  • 2

Txosnak. Txosna, eta ez txozna. Usadio jatorrak ez ezik, Orotariko Euskal Hiztegiak ere hori dio. Konpartsa bakoitzak du berea. Hortaz, 29 muntatu dituzte, ibaiaren ertzean gehienak, Udaletxetik Arriaga antzokira bitartean. Eta ez dira nolanahikoak, ondo zaindutako eraikuntza sendoak baizik. Esan daiteke txosna bakoitza dela festagune oso bat. Adierazpen askatasuna ulertzeko moduek, nolanahi ere, maiz egiten dute talka 'txosnagunean'. Garai batean, ETAko presoen ingurukoak izan ohi ziren istiluak. Aurten, Elizarekin egin du topo Hontza konpartsak... Txosnetan buelta bat egitea ezinbestekoa da. Gauez bada, hobe.

  • 3

Lehiaketa gastronomikoak. Jai gehienetan daude, guztietan ez esateagatik, sukaldaritza lehiaketak, baina ez da erraza aurkitzea Bilboko Aste Nagusiak bezainbeste daukanik: patata-tortila; bakailaoa bizkaitar erara; bakailaoa pil-pilean; marmitakoa; buztan gisatua... Esan daiteke ez dagola egunik gastronomia lehiaketarik gabe. Aurten, modalitate beganoa ere badute: patatak saltsa berdean. Horrekintxe abiatu da hain zuzen lehiaketa gastronomikoen zikloa. Konpartsekin eta txosnekin lotura zuzena duen berezitasun honek sukalde erraldoi bilakatu ohi du Areatza, eta janari usaina bilakatu du Bilboko Aste Nagusiko lurrinetako bat.

Ez da azpiegitura handirik sukaldean egiteko. / Yvonne Fernández.

  • 4

Bilbainadak. Bilbainadak Bilbon behar, non bestela... Abesti horiei buruz denetarik esan daiteke, eta esaten da, gorrotagarriak direla barne, baina behin sikiera ikusi behar da bilbainada talde bat bere eremu naturalean. Hau da, Bilbon. Diotenez, tabernaz taberna basoerditan kantuan ibiltzea aspaldi-aspaldiko ohitura da, hiribildua sortu zenekoa. Aurreneko taldeak, baina, iragan mendeko lehen hamarkadetakoak omen dira. Mendeak aurrera egin ahala, irratiak eta diskoek aparteko hedapena eman zieten maiz habaneraren erritmoa duten kantu arinei eta bilnainada talde ezagunenei. XXI. mendea iritsi da, baina generoa ez da agortu. Los Chimberos edota Los Bocheros talde famatuek izan dute alegia jarraipena, eta 'Un inglés vino a Bilbao' entzutean berdin-berdin emozionatzen da jendea. Aste Nagusi honetan, Gau Pasa, Beti Aurrera&Azul Bilbao, 5 Bilbainos eta Los Txikis ariko dira, txandaka, Zazpi Kaleetan eta Casilda Iturrizar parkeko Pergolan. Parkeko hitzordua, 12:00etan.

Eguerdian, bilbainadak egunero Casilda Iturrizar parkeko Pergolan. / Maite Bartolomé

  • 5

Haurrek ere badituzte tradizioak. Gargantua ez da Bilboko Aste Nagusiaren esklusiba. Beste herri eta hiri batzuetan ere badituzte Rabelais-ek sortutako erraldoi tripaundian inspiratutako haur-irensleak, baina Bilboko haurrentzat ez dago Aste Nagusirik Gargantuaren digestio-aparatutik igaro gabe. Aurrenekoa Etxaniz suhiltzaile famatuak diseinatu zuen XIX. mendearen erdialdera, eta presentzia irregular samarra izan zuen jaietan, harik eta 1978an berpiztu zen arte, Aste Nagusiaren berpizkudearekin batera.

Gaur egun erabiltzen dena 1988 urtean egina da. Gargantua jolas-parke erraldoia den Txikigunean dago, eta 'Bilboko izarra' goitizena jarri diote. Casilda Iturrizar parkean kokatutako gune hori, bestalde, 'balioen hiria' izendatu dute aurten. Batik bat haurrei zuzendutako beste tradizio batzuek zailagoa dute parkean aldarrikatzen diren zenbait baliorekin bat etortzea, eta Gargantua baino eztabaidatuagoak dira. Hori da animaliak erabiltzen dituen Gran Circo Mundial-en kasua. Abuztuaren 15etik irailaren 10era bitartean dago Etxebarria parkean, eta Aste Nagusiko ekitaldi ugaritan hartzen du parte. Urtero izaten dira protestak ikuskizunean elefanteak, zaldiak, lehoiak eta beste erabiltzen dituen zirkuaren aurka, baina hutsik egin gabe itzultzen da Bilbora.

Txikigunean dago Gargantua, 'Bilboko izarra' deitua. / Bernardo Corral

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos