Arrauna | Kontxako Bandera

Benito Lertxundi: «Txundituta nago, ez dakit zenbat aldiz ikusiko dugun igandeko estropada hori»

Benito Lertxundi, herenegun hizketan Orion, eta bere traineru kuttuneko arraunlariak lanean Kontxan./ARIZMENDI
Benito Lertxundi, herenegun hizketan Orion, eta bere traineru kuttuneko arraunlariak lanean Kontxan. / ARIZMENDI
Benito Lertxundi, kantaria eta Orioko traineruaren zalea

Telebistaz ikusi zuen Orioko taldearen lana. Gero plazara azaldu zen, mutilak omentzera. Eta astelehenean hiru aldiz ikusi zuen errepikapena

FELIX IBARGUTXIORIO.

Orioko traineruak Kontxako bandera irabazi eta handik ordu batzuetara harrera egin zitzaien arraunlariei herriko plazan. Zaleen artean, hantxe zen Benito Lertxundi kantaria. Txikitatik da arraunzalea eta berak sortutako 'Mirotzak' kantua hartu zuten traineruaren ereserkitzat. Berarekin Orion bertan elkartu ginen astelehenean, bezperako eszenak eta sentimenduak aletzeko.

- Nola ikusi zenuen igandeko estropada?

- Telebistan. Nik beti telebistan, ez naiz inora mugitzen. Nire ustea da ziabogaren osteko une hori,ziaboga eta ondorengo bi minutu horiek,erabakigarriak direla, baina zer gerta-tzen da? Ziabogaren errepikapenak ematen dituztela eta ezin izaten dugula une giltzarri hori ikusi.

- Lehengo larunbatean, Orioko kronikan, herriko adindu batzuen adierazpenak publikatu genituen. Esaten zuten bazegoela Kontxako bandera Oriora ekartzeko moduko taldea. Zu ere itxaropentsu zeunden?

- Lehenik, ikusi behar duzu tripulazioa gai den bandera irabazteko. Eta bagenekien gai zela, aurten estropada batzuk irabazi dituelako. Gogoan neukan Urdaibaiko Joseba Fernandezek zer esan zuen Zarauzko estropada aurretik, eta gero Hondarribiko taldeko Gonzalo Carrionek zer esan zuen. Gauza bertsua esan zuten: Orio agertu egingo zela. Joseba Fernandezek esan zuen: «Badakigu Oriok eta Hondarribiak eraso egingo digutela». Eta Orio aipatu zuen lehenbizi.

- Beraz, arraunlariak ondo ikusten zituen, gai ikusten zenituen.

- Gogoratzen naiz esan niola emazteari: «Hara, gozatzera noa arraunarekin! Sekula baino lasaiago jarri nintzen estropadak ikusten. Zergatik? Batetik, Fernandezen eta Carrionen hitz horiek; bestetik, arraunlariei entzundako gauza batzuk. Bai, bagenekien arraunlariak gai zirela Kontxan irabazteko. Hamar segundo asko da eta gutxi da, eta bagenekin itsaso zakarrarekin arraunlariek ondo dakitela. Nik lagunei-eta esaten nien bandera Oriora etorriko zela, eta gehienek erokeriatzat hartzen zidaten.

- Aurtengo taldean aldaketa handia gertatu da: entrenatzaile eta patroi berriak, bata Jon Salsamendi, bestea Gorka Aranberri. Bi

- Oso inportanteak izan dira bi lagun horiek. Nik Aranberriri 'katagorria' deitzen diot, badirudi urarekin hitz egin egiten duela, sentitu egiten duela. Ikusi dut igandeko estropada lau-bost aldiz eta erreparatu diet bere hitzei; alegia, arraunlariei zer esaten zien, eta nola isilarazi zituen. Orioko traineruak bost-sei segundoko aldearekin zihoala, arraunlari batzuk oihuka hasten dira, pozaren pozez, eta esaten die: «Isilik!»; eta handik pixka batera «Gurea dek eta sinistu!» Handik aurrera, gure ontzia hasi zen segundoak kendu eta segundoak kendu. Exhibizioa! Surflaria balitz bezala zihoan ontzia olatu gainean.

«Oso luze egin zuten arraun, ontziari joaten utzi zioten, indarkeriatan ibili gabe»

«Poema epiko bat izan da, ikaragarri polita. Estropadan plastizidade handia dago»

«Itsasoaren zakartasun hori ikusita, antzinako marinelen arnasa entzuten dut nik hor»

- Eta Salsamendiren lanarekin ere pozik herria.

- Gizon honekin itxaropena dago ondorengo urteetarako ere. Umetatik hemengo arraunlaria izan zen. Gero, Altxerrik utzi zuenean bera izendatu zuten -beste batekin- eta lehenengo urtea ez zen ondo joan. Ez dakit bera egiten ari zena ez-ohikoa zen edo zer... Beharbada ez zitzaion lana bukatzen utzi. Aurreratua zihoan, orain bezala, eta alde egin zuen hemendik. Orain oso jantzia etorri da, zentzu guztietan. Tartean-tartean arraunlari batzuekin egon naiz eta gauza harrigarriak esaten dizkizute: «Inoiz baino hobetoago nago fisikoki». Hemendik Bermeora joan zen arraunlari batek gauza bera esan zidan iazko martxoan: «Oso ongi sentitzen naiz, oso marka onak egiten ari naiz». Orain denbora asko ez dela, galdetu nion hemengo arraunlari bati ea zer zen sentitzen zuena, eta eran-tzun zidan: «Sentitzen naiz flako eta indartsu. Inoiz izan ez ditudan sentsazioak ditut: nahi izaten dut hara joan eta ergometroa puskatzeko amorra-tzen». Nik uste dut gauza berriak egiten dituela Salsamendik, hemengo arraunlariek sekula ezagutu ez dituztenak. Asko ibiltzen dira itsasoan ere. Abdominalak egiteko modu berria daukate, pilatesen egiten diren bezala: egon-egonean. Hori dena ikusi zen igandeko estropadan: atzo ez ziren nekatu, aurreko igandean nekatu ziren, saio fisikoa izan zen. Atzo, urarekin hitz egin beharreko eguna zen, jakin behar zen itsaso horri nola egin behar zitzaion arraunean. Oso luze egin zuten arraun atzo, ontziari joaten utzi zioten, indarkeriatan ibili gabe. Zeren atzo indarka hasi ezkero brankak kolpe handia hartzen zuen, eta ur pila sartzen zen. Nabigatu egin zuten, eta alde horretatik delizia bat izan zen atzokoa.

- Aranberrik ontzi barruko lana egin zuen, baina estrategia Salsamendirekin adostuta, jakina.

- Pentsatzen dut Salsamendi hizketan ariko zitzaiola belarrira. Bi lagunok oso ongi moldatzen dira, oso ongi ulertzen dute elkar, Urdaibain elkarrekin egon ziren denbora luzean. Bigarren kaletik zihoan Orio, eta Aranberrik 0ra eraman zuen. Urdaibaik antzera egin zuen, ez dakit imitazioz edo itsasoak hala eskatzen zuelako: 4tik 3ra egin zuen. Hori bezperan ezin duzu aurreikusi, hantxe zaudela erabaki behar duzu, itsasoari erreparatuta. Txundituta nago, oriotarren lana ikusita. Aurrerantzean ere ikusiko dugu estropada hori, ez dakit zenbat aldiz. Eta hurrengo aldietan, orain ikusi ez ditudan gauza berriak ikusiko ditut.

- Gaur ere ikusi duzu telebistan.

-Bai, ETBk daukan zerbitzu horren bidez. Gaur, batik bat Aranberriren hitzetan zentratu naiz. Lehen esan dizudana. Halako batean, isiltzeko agintzen die arraunlariei. Hau poesia bat egiten zait niri. Poema epiko bat da, ikaragarri polita. Estropadan plastizidade handia dago, barruko hamalau lagun horiek erritmo berean, batzuetan luzeago, besteetan motzago. Kresala usainduta, itsasoaren zakartasun hori ikusita, antzinako marinelen arnasa entzuten dut nik hor; eta marinel galduen espiritua, edo arima, edo batek daki zer.

- Atzo ipini al zuten zure 'Miro-tzak' kantua hemen plazan?

- Bai. Polita da atzo Donostiako arranplan gertatutakoa: jendeak 'Mirotzak' kantatu zuen arraunlariak portura iristen ari zirelarik. Politena hori egiten zait. Jendeak bere kasa kantatzen duenean gustatzen zait niri.

- Ba al dakizu nondik nora hasi zen Orioko arraunlarien goitizen hori, 'mirotzak'?

- Hasi nintzen galdezka eta zer edo zer jakin ahal izan dut. Gaztelaniaz hasi ziren batzuk gure arraunlariei 'aguiluchos' esaten. 'Mirotzak' hori, berriz, kontu berriagoa da. Ez dakigu zehatz noiz, baina garai batean Donostiako estropadak ikustera Madrilgo kazetariak etortzen omen ziren. Kontua da behin atzo bezalatsu gertatu zela: Orioko traineruak olatu bat hartu zuen eta abailan joan zen aurrera. Madrilgo kazetari batek, hura ikusi eta zera esan omen zuen: «¡Estos no son remeros, son aguiluchos. Vuelan!» Kazetari horrek ondo ezagutuko zuen hegazti mota hau, urtegietan-eta uretatik oso hurbil egiten du hegan, azkar-azkar. Gero kazetariak idatzi egin omen zuen gauza bera eta azkenean esaera gelditu zen: «los aguiluchos».

- Hemen ez da hegazti ezaguna.

- Gainera, euskarazko izena esan -mirotzak- eta jendeak ez zekien hori zer den. Baina gero traineruari izen hori eman zioten,'Miro- tzak', eta hitza ezagunago egin zen. Baina, hortik kanpo, esan nahi dut poetika aldetik izen aberatsa dela. 'Mirotza' eta 'bihotza' antzeko hi-tzak dira, hitz gozoak dira ahoska-tzeko garaian, amodioa transmititzen dute. Esan izan didate arraunlariek: «¡Qué bien suena! ¿Qué es eso?».

Más

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos