Kafka gogoratzen

Ez da beste idazlerik izango pentsamoldearen arrastoa herrian hain txertatua utzi duenik

RUFINO IRAOLA

Uztailaren 3an bete dira 134 urte Kafka jaio zela, XX. mendeko idazlerik handienetako bat sortu zela, eta ekainaren 3an ziren 93 urte hil zela. Beraz, 41 urteko epe laburrean idatzi zuen bere obra handia, mundu osoan ospe izugarria eman ziona. Bestetik, iaz bete ziren 100 urte ‘Metamorfosia’ famatua publikatu zuela. Efemeride hori zela eta, joan den urteko martxoaren 1ean, Bilbon elkartu gintuzten obra hori euskaratu dugun hiru lagunok: Anton Garikano, Xabier Kintana eta ni neu.

Ondoren hitzaldiak izan ziren, izen handiko hauek emanda: Bernardo Atxaga, Anjel Lertxundi, Joxe Agustin Arrieta, Xabier Olarra, Jordi Lovet eta Naroa Zubillaga. Orain liburua publikatu dute, Bilbo Zaharra Euskategiak eta Pedro Alberdik eratuta, guztien ekarpenak islaturik. Niretzat, gehiegi da talde horretan azaltzea, baina hala gertatu da, eta onartu egin beharko, eta pozik onartu ere!

Anton Garikanoren esanetan, Kafkaren hitzak omen dira segidakook: «Irakurtzen dugun liburuak kaskezurrean ukabilkada bat jota esnatzen ez bagaitu, zertarako hura irakurri. Liburuak aizkora izan behar du. Gure baitan daramagun izotzezko itsasoa hautsiko duen aizkora». Kafka trebea da, trebea den bai, aizkora dantzatzen eta absurdoen mundua proiektatzen.

Ez da beste idazlerik izango pentsamoldearen arrastoa herrian hain txertatua utzi duenik. Hitzetik hortzera entzuten da ‘kafkiarra’. Izan ere, bizitza kafkiarra da aspektu askotan. Adibidez, irabazi txikikoentzat dira babes ofizialeko etxeak eta gera zintezke etxerik gabe, behar adina irabazten ez duzulako. Horri egoera paradoxikoa esaten diote, baina paradoxa baino gehiago da, zuzenean kafkiarra.

Kafkaren idatzi bakoitza masailekoa da, lotatik esna gaitezen. Haren esaldi bakoitzak pentsatzera bultzatzen du, estetikak estetika. Ezin da kabitu munduan eta hori espresatzeko premia sentitzen du. Dena salatzen du, adibidez, Metamorfosian: familia, jauntxokeria, saldukeria, lan-baldintzat, eta abar. Bizia ikusteko eta ulertzeko ispilu berezia da, Metamorfosian ikusten dugu Gregor Samsa zomorro bihurtua, Kafkak sortu duen pertsonaiarik harrigarriena.

Bakar-bakarrik jaikitzen da mundu osoaren kontra. Bakardade horretatik hitz egiten du Gregor Samsak, eta mendia iraulitakoan bezalako soinua ateratzen dute haren hitzek. «Metamorfosia da kaosaren amildegira irekitako leiho bat, bizitzaren hauskortasuna erakusten diguna» (J. Lovet).

Arrakastaz jantziriko gizon ‘frakasatua’ da Kafka.

Fotos

Vídeos