Aste Santua ez da oraingo gauza, ezta beste festa asko ere

Gaur egun Inauteriak ospatzen diren arren, garai batean mozorrotzea debekatuta egon zen. /  AITOR
Gaur egun Inauteriak ospatzen diren arren, garai batean mozorrotzea debekatuta egon zen. / AITOR

Mende askoan zehar ospatu izan da Aste Santua, Oiartzungo artxiboaren arabera

BASTEROBERRI OIARTZUN.

Aste santuko oporrak bukatzen ari zaizkigun honetan, XVIII. mendeko jaiei begira jarri gara Oiartzungo artxiboan. Elizari lotutako ekitaldiez gain (sermoiak, mezak, prozesioak...), Oiartzungo Bailaran bestelako jarduerak ospatzen ziren garaiak bost ziren: Pazko garaia, Corpus eguna, uda hasierako San Joan, San Pedro eta San Mar-tzial egunak eta Done Eztebe, Oiar-tzungo zaindariarena. Azkeneko biak izan ezik, beste datak gainerako herrietan ere ospatzen ziren.

Baziren beste egun berezi batzuk, hala nola erregeei lotutako gertakari gogoangarriak: jaiotzak, herio-tzak, koroatzeak edo igarotzeak.

Batzuetan ekitaldiak alor militarretik haratago zihoazen, 1707ko iraila aldera infantearen jaiotza ospatzeko adostutakoak, kasu. Ondorengotza Gerraren ondorioz egoera ekonomikoak okerrerantz egin bazuen ere, Probintziaren idatziak aintzat hartuz, hainbat ekitaldi egitea pentsatu zen: gozematea, dozena erdi antzarren lasterketa, zezenketak, idi-suzkoa eta musiganga bat; hau da, mozorro xelebre edo bitxiekin antolatutako herri-festa, bereziki deabru edo animaliak irudikatzen zituztenak.

Erregeen ingurukoak

1702an erregearen guda-garaipena ospatzeko hartu zirenak bitxiagoak dira, hainbat auzok aurkeztutako ekimen bat ematen baitu. Hainbat gizonezkok udalbatzari Mikelazulo edo Galardigibel inguruan egiteko asmoa agertu zioten, baina gobernuak Elizaldeko plazan egitea adostu zuen, leku hura zikina egoteaz gain, eremua 'despoblado' zelako. Horren ordez, Elizaldeko plazan egitea erabaki zen, berri ona ospatzeko asmoa zuten Bailarako baserri, basetxe eta auzoekin batera. Antzar harrapaketa, txupin eta itxaferuez gain, emakumeekin dantzaldia ospatzeko asmoa agertu zuten; eta badakigu elizak halakoei zer beldur ziren...

Erregeari lotutako ospakizunez gain, erlijioarekin zerikusia zuten ez-ohiko festak ere baziren. Batetik, 1662an Sortzez Garbiaren eguna ospatzeko antolatutako sermoia, suak eta bolbora pizteak. Bestetik, eta Bailaran berebiziko garrantzia zuena, Done Eztebe martiriaren erlikiak Errenteriatik Oiartzunerako lekualdatzea ospatzeko 1692ko irailaren 12an ospatu zirenak.

Zezenketen garrantzia

Aurreko adibideak ez-ohiko jaiak baziren ere, garaiko ospakizunetako ekitaldien nondik-norako nagusiak ematen dizkigute. Batzuetan, Bailararen egoera ekonomikoak gauzak aldatu bazituen ere, ekitaldi nagusienak txistulariak, dantzak eta zezenketak ziren. Herri-musikariak Bailarakoak zein ingurukoak izan zitezkeen: Donostia, Irun edo Iparraldekoak, 1679ko San Joan, San Pedro eta San Martzial jaietan aritu ziren Juan Zumakoitz danborjolea eta Martin Etxeberria txistularia hala ziren.

Zezenketek antolakuntza nabarmena zuten: hesiak jarri eta kendu, itzainak kontratatu, zezenak bilatu eta bertaratu. Horrez gain, oholtza bat antolatzen zen agintariak eser-tzeko. Haiei gozemate edo gozemai-tza izeneko askari gozo bat ematen zitzaien.

Mozorroak eta debekuak

Elizaldek hainbat kontutan ospakizunen zentraltasuna bazuen ere, gehienak (Pazko, San Joan eta San Pedro besteak beste), hiru plazatan egiten ziren: Altzibar, Iturriotz eta Elizalden. Dena den, udalbatzak hainbat kasutarako esparru bereziak antolatzen zituen, 1705eko otsailean Jose Arizabalo eta Antonio Aurelari Madalensoron lizarrak landatzeko emandako mandatuan ageri denez. Bertan, udalbatzak lursail horiek helburu jakin batzuetarako eskuratu zituela adierazten zen: errege edo printzepeen igarotzea ospatzeko egiten ziren alardeak egiteko, baina baita auzoen aisialdirako.

1682 urtea mugarri izan zen mozorro kontuetan, harik eta guztiz debekatu arte. Anonimotasunak mendeku, ezinikusi eta bestelako tentsioei bide egiten zien. 1682an egoerak okerrerantz egin zuen nabarmen, harik eta Jose Olaziregiren heriotza ekarri arte. Debekuak hurrengo urteetan berritu ziren. Gertakaria jazo eta lau urtera, 1686an, mozorrotzea heriotza zigorra eta ondasunen bahiturarekin zigortu zen.

Eliza, debekuen atzean

1697ko uztailaren 13an erabaki zorrotzak hartu ziren. San Joan egunetik San Martzial arteko zortzi egunetan Altzibar, Elizalde eta Iturrio-tzek, bakoitzak bere aldetik, ospakizunak antolatzeko baimena zuen, baina mugekin: txistulari eta dan-tzariek ez zuten danbor-joleen laguntzarik izango; ekitaldi guztiak etxeratzeko aginduaren ondoren amaituko ziren (21:00etan) eta, 1679an bezala, bezperen aurretik ospatzen ziren kalejirak debekatu egin ziren. Hau betetzen ez zuenari Oiartzungo bailaratik deserrira-tzeko zigorra ezarriko zitzaion.

Contenido Patrocinado

Fotos

Vídeos