«Arrantza-munduan ari diren emakumeek ez dute ondorengorik»

Artxiboko argazkian, emakume bat sareak josten ontzian bertan, Bermeoko portuan./M. Salguero
Artxiboko argazkian, emakume bat sareak josten ontzian bertan, Bermeoko portuan. / M. Salguero

Patricia Martínez ikertzaileak 'emakume ikusezin' horiek egiten duten ekarpena nabarmendu du, eta aztertu du nola eragin dieten azken urteetako erregularizazio prozesuek

M. IMAZ

Orain dela urte gutxira arte, arrantzari lotutako ofizioetan zebiltzan emakumeak ez zuten izaera publiko edo kolektiborik, ez ziren existitzen. Arau, eskubide eta berme profesionaletatik at burutzen ziren jardueratzat jotzen zirenez itsasoko emakumeen egitekoak, daturik ere ez zegoen bigarren mailako langile haiei buruz. Azken urteetan gauzak hasi dira aldatzen, eta ezinbesteko urratsak egin dira. Euskal Herriaren kasuan, besteak beste, urtetan pilatutako esperientziaren truke egiaztagiri ofizialak jaso zituzten eta, Estatu mailan, Gizarte Segurantzaren baitan itsasoko langileei dagokien erregimen bereziaren azken erreforman emakumeek egin ohi dituzten lanbideak ere hartu zituzten aintzat. Badago Nekazaritza eta Arrantza Ministerioaren baitan Red Española de Mujeres en el Sector Pesquero delako sarea, besteak beste ia aurreneko aldiz emakumeak sektorean duen presentziaren inguruko txosten eta diagnostiko-lanak egiten ari dena.

Langile-elkarteak ere badaude, hala nola Euskadiko Itsas Emakume Langileen Federazioa edota Galizian dauden itsaski biltzaileen elkarte ugariak. Iaz, dozena bat itsaski biltzaile, saregile eta armadore elkartek Anmupesca (Asociación Nacional de Mujeres de la Pesca) sortu zutenean eman ziren datuen arabera, 5.000 bat emakumek dituzte Espainiar estatuaten arrantzarekin lotura zuzena daukaten lanak. Horrek sektoreko enplegu 'formalaren' -erregimen berezian alta emandako langileak hartu ziren aintzat, hain zuzen- %15a suposatzen du eta, hortaz, bada zerbait.

90 inguru Euskadin

Kopuru orokorra kontuan hartzen bada, txikia izango litzatete Hego Euskal Herriko emakumeen ekarpena, askoz ere ugariagoak direlarik, azken urteetan ehunka lanpostu galdu dituzten arren, Galiziako itsaski biltzaileak. Emakumeen eta gizonezkoen artean aukera-berdintasuna sustatzea lehentasunen artean daukan Euskadi 2020 Arrantza eta Akuikulturaren Egitasmoa dokumentuan aurki daitekeen datuaren arabera, 90 baino ez dira (edo ziren datua eman zen unean, 2016 urtean): 54 saregile, 19 fardo-egile edo enpakatzaile eta 17 neskatila.

Saregileak izan ziren, hain zuzen, errekonozimendu modukoa izan zuten lehenak. Profesionaltasun ziurtagiria ere haiei eman zieten aurrena. Saregileak, sareak egin eta konpontzen dituzten profesionalak, portu guztietan daude. Fardo-egile eta neskatilek, berriz, Bizkaiko portuetan egiten dute lan. Fardo-egileek, Ondarrukoan batik bat, haien lana delarik enkantearen aurretik arraina sailkatzea eta kutxatan atontzea. Neskatilen egitekoa zabalagoa da. Ondarru, Lekeitio eta Bermeon aritzen dira beharrean, eta ontziak porturatzerakoan deskargez arduratzeaz gain, salmenta ere hartu ohi dute euren gain. Arrantzaleek behar dituzten hornikuntza ere hauen kargu egoten da maiz.

Doktoretza-tesia ere bai

Azken urteetan eman den erregularizazioak eta emakume horien ogibideen nolabaiteko normalizazioak "lanaz harago doazen aldaketak ekarri ditu zenbait kasutan". Hori da UPV/EHUko Zientzia Politikoa eta Administrazioa Sailean egindako ikerketa baten ondorioetako bat. Patricia Martínez García (Vigo, 1983) ikertzailearen 'Empoderamiento femenino en contextos de gobernanza. Las experiencias de las trabajadoras de la pesca en Galicia y Euskadi' doktoretza-tesiaren ondorioetako bat, hain zuzen ere.

Euskadin eta Galizian arrantza-munduan lan egiten duten emakumeen inguruko lanaren arabera, erregularizazio-prozesuetako parte-hartzeak eragina izan du emakume horien ahalduntzean eta ikusgaitasunean, eta hasi dira lortzen dagokien tokia. UPV/EHUk ohar baten bidez nabarmendu duenez, "arrantza-sektorean lan egiten duten emakumeek ekarpen handiak egin dituzte, bai maila produktiboan, bai beren komunitateen euskarri gisa. Hala eta guztiz ere, oso gutxitan aintzatetsi zaie egindako lana".

"Ikerketak ekarpen bat egin nahi du emakume hauek ikusezin izateari utz diezaioten"

"Ikerketak ekarpen bat egin nahi du emakume hauek ikusezin izateari utz diezaioten" patricia martínez garcía

Kontrakoa egin du Patricia Martínezek, aztergaia marko teoriko zabaleabn finkatuz eta zuzeneko lekukotasun interesgarri ugari bilduz. Oinezko itsaski-bilketan aritzen diren emakumeek, saregileek, enpakatzaileek eta neskatilek egiten duten lana aztertu eta parte-hartzeak haien ahalduntzean izan duen eragina aztertu duen ikerketak "ekarpen bat egin nahi du emakume horiek ikusezin izateari utz diezaioten. Ikusezintasun hori generoaren araberako lan-banaketaren ondorio da: emakumeari lotutako rolak eta balioak baztertu egiten dira, kasu honetan, lehorrean gelditzea; itsasora irtetea da produktiboa eta baloratuena", adierazi du Patricia Martínezek, lanaren egileak.

Emaitzek erakutsi dutenez, langile-elkarteak sortzeak eta emakume hauek beren lanbideen erregularizazio-prozesuetan parte hartzeak aldaketa sakonak ekarri ditu. Parte-hartze horrek, profesionaltasun-ziurtagiria lortzearekin hasita, hainbat gauza egitera eraman ditu bigarren mailan zeuden emakume hauek, "kongresu batean jendaurrean hitz egitera, beste emakume langile batzuekiko harremanak egitera... Ahalduntze handia izan da norbanako mailan; gaitasun sozialak eskuratu dituzte, eta konfiantza hartu dute beren buruekin; beldurrak galdu dituzte", esan du Martínezek.

Izan ere, Galizian eta Euskal Herrian kostaldeko emakumeak oso indartsuak izan arren, desberdintasuna indartzen duten rolek eta portaerek bere horretan diraute; esate baterako, Galizian parte hartu duten emakumeetako batzuk "ordura arte ez ziren inoiz etxetik irten senarrik gabe". Ikerketa-lan honek ondorioztatu du gauzatutako prozesuek negoziazio-gaitasuna eman dietela emakume hauei. "Lehen, uste zuten armadoreek esandako guztia egin behar zutela; orain, beren baldintzak jartzen dituzte, adibidez, asteburuan lan egiteari dagokionez", azaldu du Patricia Martínezek. Emakumeak ahaldundu egin dira, eta horrek hainbat aldaketa ekarri ditu, "baina prozesuak lantzeko ikuspuntua lan-munduari oso lotua izateak mugatu egin du ahalduntze kolektibo bat lortzeko aukera, emakume hauen bazterketa alor politiko, sozial eta kulturalari eragiten dion fenomeno integral eta konplexu gisa hartzea, alegia".

Hala ere, etorkizuna zalantzan dago. Aldaketa horiek guztiak gertatu arren, "arrantza-munduan lan egiten duten emakumeek ez dute haien lanarekin jarraituko duen ondorengorik. Lan-baldintzak txarrak dira, hobera egin duten arren. Lan gogorrak dira fisikoki, eta ez zaizkie eskubide guztiak onartzen, lan-gaixotasunei dagokienez, esaterako". Bestalde, garai zailak dira arrantza-sektorearentzat. "Europar Batasunaren arrantza-politikak multinazionalei egiten die mesede, eta artisau-arrantza itotzen ari da. Horrek emakumeei ere eragiten die". Patricia Martínezen ustez, ikerketa honek "osatu egiten du beti erakutsi izan zaigun koadroa, gizonezkoen istorioa kontatzen duena; emakumeok ez gara inoiz agertu izan".

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos