Murose jaunaren lakatuak

Bartzelonan izan da txit agurgarria den Japoniako Kazumi Murose lakatuen maisu gorena. Hain gorena ezen bere herrialdean Nazioaren Altxor Bizi izendatu baituten

Begoña del Teso
BEGOÑA DEL TESO

Urushi du izena arbolak. Lakaren arbolak. 'Toxicodendron vermicifluum' latinez. Asiakoa. Ekainetik azaroa arte ebakiak egiten dizkiote enborrran bere izerdi preziatua (eta toxikoa oso) lortu ahal izateko. Urushi. Lakaren arbolaren erretxina. Marroi kolorekoa. Erretxina guztietan preziatuena. Enperadore eta Gerra Jaun guztiei eskaintzen zitzaien opari. Urushi. Mendeetan zehar maisuek lakaturiko kutxa horietan gordetzen ziren bake/gerra aginduak. Enperadoreek, Gerra Jaunek eta Artisau goren horiek baino ez zuten kutxa horiek irekitzeko eskubiderik, botererik, baimenik.

Urushi. Erretxina pozoitsua. Hori zela/dela eta, finki trebaturiko artisauez gain beste inork ez zuen laka benetakoa, sakratua, hilgarria erabiltzeko betarik, aukerarik. Urushi. Marroi kolorekoa, bai. Marroi iluna. Baina burdin hautsez tindatuz gero, beltza izango da. Burdina oxidoaz, gorria. Urre hautsak urreztatuko du urushia. Baina urrea zein zilarra erabiliz gero, teknikak ez du ikkanbari izen orokorra hartuko maki-e baizik. Oraingoan, urushia bustia delarik, urrez edo zilarrez ihinztatuko da.

Urushi. Ikkanbari. Maki. Hainbat arkeologia ikerketaren arabera, duela 9.000 urte ezagutzen zen Japonian zein Txinan teknika hori. XIX. mendera arte bost kolore baino ez ziren erabiltzen. Naturan ziren pigmentuenak: gorria, berdea, marroia, beltza eta horia. Shibata Zeshin maisuak eskandalu handia piztu zuen Japonian Mendebaldetik ekarritako pigmentu artifizialak nahastu zituelako lakatuetan. Eskandalua inork pentsa zezakeena baino handiagoa izan zen, lehengai preziatuen antza ikaragarria zuten gaiekin hasi baitzen jolasten gizartean gero eta garrantzi handiagoa zuen burgesia kontent izan zedin. Ordura arte, enperadoreek ez zuten baimentzen euren parekoa ez zen inork urrea, zilarra zein harri preziaturik erabiltzea.

Orain dela urte batzuk Vertu etxerako egin zituen lau telefonoetako bat. 214.000 dolarretan saldu zen ale bakoitza.

Teknika eskandalagarri hark Iro-urushi hartu zuen izena. Urushi. Ikkanbari. Maki, Iro-urushi. Shunkei fraideak Shunkei-Nuri izeneko estiloa asmatu zuen. Lakatu behar zuen objektuaren egurra bere naturaltasun osoan agerian uzteko asmotan, laka iluna erabili arren, laka argia zerabilen bere monastegian.

Lakatua. Diotenez, metafora bat da. Japonian zein Txinan edo Asia osoan edertasunari, tradizioari , fintasunari zor dieten errespetuaren metafora.

Eta metafora horren ikurra eta, aldi berean, eragile horietako bat da, Japoniako enbaxadoreak Bartzelonara gonbidatu duen Kazumi Murose jauna. Herenaitona, biraitona, aita bezala, lakatuak egiten maisu. Horren maisu handia ezen Herrialdeko Altxor Bizi izendatu baituten Japonian.

Herrialdeko Altxor Bizi? Bai, Ningen Kokuho. Zer esan nahi du horrek? Artisau maisu batzuk badirela, hitzez hitz, kultur ondare ukiezin garrantzitsuen eramaileak, ('jüyo mukei bunkazai hojisha', alegia). Hogeiren bat dira. Haien artean, hiru buztinlari, bizpahiru arte marzialetako maisu, kabuki antzerki mitako aktore pare bat eta 68 milioi disko saldu zituen abeslari emakume mitikoa, Hibari Misora. (Entzun ezazue, arren, sarean bere kanturik famatuena, Kawa no nagare no you ni).

Herrialdeko Altxor Bizi. Ohore berdindugabea izateaz gain, ba al da erantzukizun harrigarriren bat izendapen horretan? Jakina, zuk aukeratutako tradizioari (edo zu aukeratu zintuen tradizioari) heldu behar diozu harro eta, nola ez, transmititu. Horrexegatik munduan barrena dabil Kazumi Murose jauna lakatuen edertasuna zabaltzen. Lau haizetara.

Kutxatxo batek 20 bainu laka beharko ditu. Bainu bakoitzeko, lehorketa eta lixatua. Neke eder horietan urtebete eman dezake Murosek. Azken leunketa ermamiaz egingo du eta berak esanda, lakatu horrek abere bizidun baten larru xuabe eta epela gogoraraziko digu. Zinez.

Galdetu zioten Bartzelonan ea zein izan den maisurik handiena lakatuen unibertso horretan. Eta Kazumik honela erantzun: "Duela 800 urte, emakumeentzako objetu kosmetikoak gordetzeko kutxa egin zuen izenik gabeko artisau hura. Kaxa hori Mishima Taisha santutegian da. Dituen lore urdinak, dituen aranondo adartxo horiek paregabeak dira eta bertan maisu haren bihotz taupadak somatzen ditut nik oraindik ere".

Galdetu zioten ea milurteko tradizio batean gaurkotzerik ba ote zen eta sinesmenaz sintoista den Altxor Biziak baietz erantzun. Erronka bat du aurrean: sakontasun berria lortu nahi du bere lakatuetan. Itxaropenik, ametsik hortan diharduelarik? Bai: "800 urteren buruan artisau batek uler dezaka zertara iritsi nahi nuen nik nire afanetan".

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos