Diario Vasco

Hurrengo bat arte, Toure jauna

Hurrengo bat arte, Toure jauna
/ MICHELENA
  • Pertsonaia bitxi hori ardatz hartuta osatzen ari den sagaren bosgarren nobela ekarri du Jon Arretxek, 'Sator lokatzak'

2012an argitaratutako '19 kamera' eleberrirako Toure protagonista asmatu zuenean, bazekien Jon Arretxek Burkina Fasotik iritsitako etorkina ez zela agerraldi bakar baterako pertsonaia, serie usaina zuela egitasmo hasiberriak. Orduz geroztik beste lau nobela eskaini dizkio, denak Bilboko San Frantziskoko 'Afrika Txikian' girotuak. 'Sator lokatzak' da bosgarrena, bolada baterako azkena, bakea eman nahi baitio aldi baterako afrikarrari, beste proiektu batzuetan murgiltzeko. Ateak zabalik ditu Tourek Arretxeren unibertsora itzultzeko, eta idazleak uste du itzuliko dela, baina irakurleek 'hurrengo bat arte' esan beharko diote azken liburu hau irakurri ostean. Iragarri dituen proiektu berriak ere nobela beltzaren ingurukoak izango dira: «Irakurle eta idazle bezala asko gustatzen zait generoa. Nobela beltzean dabilen jendea jende sano eta normala da, eta hori literaturaren munduan ez da erraza».

Aurrekoak bezala, Erein etxearen eskutik argitaratu du Jon Arretxek 'Sator lokatzak', nobela beltzari emandako Uzta Gorria sailean. Zirkulua ixten hasteko-edo, aurreneko eleberriari izena eman zioten kamerek jasotako irudiak eskaintzen dituzten monitoreei begira dagoen poliziaren ohar eta ibilerekin abiatu du. «Kamerek auzoko giroa islatzen dizute, betiko menua: ijitoak, beltzak, mairuak, sudakak, putak, yonkiak...». 232 orrialde dituen liburuaren lagin zabal bat hemen irakur daiteke.

Izan ere, Toure eta haren estilokoekin batera, San Frantzisko bera da, Bilbo dirdiratsuaren bihotzean dagoen ghettoa, sortako beste protagonista nagusia. Eta Arretxek ez dakartza bigarren eskuko istorioak, bertatik bertara entzun eta ikusitakoak baizik, nobeletan islatzen duen giroan murgiltzen baita horiek idazteko. Horrenbestez, berez Nafarroako herri txiki eta lasai batean bizi den basauriarrak hilabete dezente igaro ditu azken urteotan San Frantziskon, eta oso maite du auzoa. «Asko eman dit, eta pertsona moduan ere asko aberastu nau», dio.

Garai bateko Palanca zen horretan, San Frantziskon, horren gainetik paralelo doan Gorte kalean eta inguruko kalezulo eta plazetan ezagutu ditu afrikar talde batek bahituta izan zuen bizitza tragikoko prostituta brasildar gazte eta garai batean ederra; gauez, orgatxo batekin, kalean bizi direnen artean janaria banatzen duen emakume bilbotar dotorea; liburutegi publikoko ordenagailuan ISISen inguruko bideoak ikusten dituen magrebtarra; yonki flamenkozalea... Horietako asko eraman ditu nobelara -«auzoak berak idatzi du nobelaren erdia», esan du liburuaren aurkezpenean-, eta beste asko kanpoan utzi ditu, egiazkoak izan arren sinesgaitzegiak gertatu baitzaizkio fikziorako ere. Zabalik dauden negozioren batzuk ere bere horretan eraman ditu nobelara; Florines olagarrotegia, besteak beste.

Aldaketa garaia

Lumpenaren auzoa izan da Bilbo Zaharretik ia oraintsura arte meatze-gune izandako Miribillaraino zabaltzen den kale-sarea. «Aurrena zen puten auzoa; gero, 80ko hamarkadan, heroina iritsi zen eta zisko eginda utzi zuen auzoa. Hurrengo fasea izan da etxe pateratan pilatu diren etorkin txiroena... Orain 'gentrifikatzen' ari da. Hipster eta modernoak ari dira auzora iristen, tabernak eta negozioak zabaltzen. Beheko aldetik hasi dira, kaleren batzuk ia konkistatu dituzte, eta gorantza doaz» nabarmendu du Jon Arretxek, eta erakutsi du nobelan, gogoratuz hala ere askoz gehiago direla «paperik gabe, lanik gabe, ezer gabe» eguna espaloi eta bazterretan pasatzen dutenak. Auzoak Toure bezalako jendea bizi den ghettoa izaten jarraitzen duela, alegia, batez ere goiko aldean.

Euskal Herrian daramatzan urteetan Toure bera ere aldatu egin da. Aurreneko eleberrian zen etorkin txiro eta nahiko galdu bat. Espabilatuko da, pikaro klasikoaren bidetik, eta denetatik egingo du bizimodua ateratzeko, berdin zaio gigolo izatea, igarle, buruhandi zezen suzkoan, erdi detektibe... Atxilotu, deportatu eta Afrikara bidali ere egiten dute eleberrietako batean. Aurreneko nobeletan bazegoen umorerako tartea, hurrengoak gogortu eta gordindu egin ziren.

Bosgarren honetan, gauza gogorrak hitz gordinekin kontatu arren, aurrenekoen girora itzuli da Arretxe, umore ukituekin koloreztatuz egoera oso beltzak. Seriea jarraitu duen irakurleari ezagunak egingo zaizkion pertsonaiak berreskuratu ditu, hala nola Osmanpisukidea, Kristina 'Sa Kene' maitalea, Xihab... Tourek nolabaiteko normaltasuna lortu du, baina horrek ez du esan nahi eroso bizitzeko modua duenik, ezta gutxiago ere. Toure poliziaren txibato bihurtu da halabeharrez, sator, eta bera bezalako egoeran dabiltzanak zaintzera eta salatzera behartuta dago. Hiltzaile ere bilakatuko da, poliziak aginduta. Lan zikinak uzten dituzte, alegia, Toureren eskuetan, eta nobelaren gai nagusia da «zelan askatu ezarri dioten uztarri horretatik». Hala ere, Toure «saiatzen da printzipio batzuei eusten, eta uste dut horregatik maite duela jendeak horrenbeste».

Recibe nuestras newsletters en tu email

Apúntate