'Begirada', Jean-Paul Sartreren obra filosofikoaren muina

Ezkerrean, Xabier Eizagirre 'Jakin'-eko burua; eskuinean Juanmari Agirreurreta filologo eta filosofian doktorea, hitzaurrearen eta itzulpenaren egilea. / JAKIN

Sartreri buruzko lehen euskarazko tesia egin duen Juanmari Agirreurretak 'L'Être et le Néant' tratatuaren funtsezko ataltzat jo daitekeen kapitulua euskaratu du

N. AZURMENDI

Platon, Kant, Popper, Bacon, Wittgenstein... 1996 urtean Joxe Azurmendiren ardurapean sortu zen 'Jakin irakurgaiak' bildumak pentsamenduaren historiaren eraikuntzan giltzarri izan direnen lanak zein bertako pentsalarien ekarpenak hurbildu dizkio irakurleari, klasikoen itzulpenak eta monografiak tartekatuz. Hasiera batean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz, hirunaka aurkezten zituzten urtero liburuak. "Pentsamenduaren dibulgazioa" helburu duen ekimenari bakarrik eta inongo laguntzarik gabe eustea tokatu zaienetik, ale bakarrekoa izan ohi da urteko uzta. 2017koak euskarara gutxitan ekarria izan den "idazle, filosofo eta intelektual konprometitu" bat gehitu dio 48. zenbakira iritsi den bildumari: Jean-Paul Sartre.

'Begirada', 129 orrialdeko liburua, Jakineko erredakzio buru Xabier Eizagirrek eta Juanmari Agirreurreta filologo eta Filosofian doktoreak aurkeztu dute Donostian. Agirreurreta da, hain zuzen, berez liburu bat ez dena euskaratzeaz eta liburu moduan emateaz arduratu dena, baita liburu-zatia ondo kokatzeko oso lagungarria den hitzaurrea idazteaz ere.

Berez, Jean-Paul Sartrek 1943an argitaratu zuen 'L'Être et le Néant' (Izaera eta Ezereza) 700 orrialdetik gorako saiakeraren zati bat da 'Begirada'. Agirreurretaren hitzetan, "existentzialismoaren oinarri teorikoa jarri zuen tratatuaren oinarrizko kapitulua" da.

Tesiaren ondorio

Atal jakin horren garrantziaz haragoko arrazoiak ere izan dira, dena den, Sartreren obra filosofikoaren lehen euskarazko itzulpena hori izateko. Jean-Paul Sartre idazleak liluratu zuen lehenik Juanmari Agirreurreta filologoa. 1964 urtean Nobel sariari uko egin zion idazleak ireki zion gero filosofoarenganako bidea, konturatuta "Sartrerentzat literatura zela filosofia eszenan jartzeko modua" eta liluraz ikusirik "nola uztartzen dituen erregistro literarioa eta filosofia".

Ederki sakondu du geroztik Sartreren filosofian. Oraintsu egin da Filosofian doktore, hain zuzen, Sartreri buruz euskaraz egin den aurreneko tesia burututa. "Tesia euskaraz egiten ari nintzen, eta testua frantsesez zegoen. Euskaratzea erabaki nuen eta, hortaz, itzulpena ikerketaren zati bat dela esan daiteke", azaldu du.

Aukeratutako zatian dago, Agirreurretaren ustez, Sartre "filosofiaren lehen mailara" eraman zuen lanaren muina. Tratatuak bi atal moduko ditu, izatearen teoriari buruzkoa bata, ekintzaren teoriari buruzkoa bestea. Eta, erdian, bien arteko lotune gisa, 'Begirada' atala, "bloke teoriko itxia" den neurrian modu autonomoan ere funtzionatzen duena.

Atal horretan Sartrek islatzen du "nire existentziaren eta bestearen existentziaren arteko gatazka; bi izakiren eta bi existentziaren arteko talka, denok baikara aldi berean begiratuak eta begiratzaileak". Irakurgai arina nahi duenak, hobe du beste liburu bat eskuratzea, "testu teoriko konplexua" baita 'Begirada'. Hala ere, Sartre "lotsaz, bestearen ausentziaz, eguneroko bizi ditugun gauzez" ari denez, eta "adibide konkretu eta aplikagarri desberdin" asko jartzen dituenez, ez da ariketa gaindiezina...

Testuarekiko eta orain dela 37 urte hildako idazle eta filosofoarekiko hurbilpenean oso lagungarria da, gainera, hiru sarbide proposatzen dituen hitzaurre luzea: testua kokatzen du Sartreren ibilbide luzean; testua kokatzen du, halaber, jatorri duen tratatu mardulean, eta ikuspegi filosofikotik esplikatzen du. Bibliografia zabal bat ere prestatu du honekin batera doan bideoan egin duen lanaren nondik-norakoak zuzenean azaltzen dituen Juanmari Agirreurretak.

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos