Argitxu Noblia, esateko asko daukan kultur eta politika eragilea

Argitxu Noblia, artxiboko argazkian, Baionako kale batean. /FERNANDO DE LA HERA
Argitxu Noblia, artxiboko argazkian, Baionako kale batean. / FERNANDO DE LA HERA

Ipar Euskal Herrian azken hamarkadetan euskaltzaletasunaren eta abertzaletasunaren inguruan sortu diren ekimen gehienetan parte hartu duen emakumea da Jakin aldizkariaren 224. zenbakiko protagonista

Asko hitz egin da azken asteotan emakumeek egindako lanari ikusgarritasun handiagoa ematearen beharraz. Jakin aldizkariaren 224. zenbakiak horixe egin du: Argitxu Noblia Richard bilakatu du protagonista, eta azken hamarkadetan Ipar Euskal Herrian euskaltzaletasunaren eta abertzaletasunaren inguruan sortu diren ekimen gehienetan parte hartu duen emakumearen bizipen, oroitzapen eta iritziei eman die toki nagusia.

Amagoia Gurrutxaga Uranga kazetariak egindako elkarrizketa luze eta sakon baten bidez datozkigu Argitxu Noblia (Angelu, 1942) kultur eta politika eragilea eta, haren hitzen bidez, hurbileko historiaren, historia biziaren, zenbait pasarte esanguratsu, ez denak gozoak. "Euskal Herriko historiaren ezinbesteko osagarri" da, hain zuzen, Argitxu Noblia Richard. Aldizkariko zuzendari Lorea Agirreren hitzetan, "memoria ariketa bat da honakoa, memoria galzorian ez uztekoa eta protagonisten ahotik zuzenean paperean idatzita uztekoa".

Familia tradizioari jarraiki, sendagile ikasketak egin zituen Bordelen Argitxu Nobliak, eta, bertan zela, Embata euskal ikasle mugimenduarekin bat egin zuen 1960ean. Embata aldizkaria sortu zuten, baina, desadostasunak tarteko, 'Enbata' izeneko beste bat jaio zen urtebete beranduago. Euskal Gazte Ikasleen Alkartasunaren 'Egia' aldizkaria ere bultzatu zuen Nobliak.

Engaiamendu politikoa

1963ko Aberri Egunean, Itsasun, mugimendu politiko bihurtu zuten Enbata, eta 1967an mugimenduko hautagai gisa aurkeztu zen Frantziako hauteskunde orokorretan, Mixel Burukoa, Kristiane Etxaluz eta Jakes Abeberrirekin batera. Mediku lanetan zela eta lehen semeaz erdituta, berak sortu eta bultzatu zuen Seaskako lehendakari bihurtu zen 1969an. "Euskararen soka segitzea nahi nuen nire haurrentzat", dio elkarrizketan. Sei urte emango zituen kargu horretan. «Nekatuta nintzelakotz utzi nuen. Ez nintzen ados jende zenbaitekin». Gainera, Elkar argitaletxearen, Gure Irratia bultzatu zuen Entzun Ikus elkartearen, Sokoa enpresaren eta GFAM Lurra laborari elkartearen hastapenetan ere parte hartu zuen Nobliak, besteak beste.

1989an, Henri Grenet auzapezaren –Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko lehendakaria ere bazen– zerrendetan sartu zen Baionako Kontseilura. Traiziotzat hartu zuten hori euskal abertzale ugarik. "Lagunek ez zuten onartzen nire erabakia", aitortzen du. 1995ean utzi zuen kargua Nobliak. 1997an, EAJrekin aurkeztu zen Frantziako Biltzar Nazionalerako bozetan. Bakea Bai elkartea sortu zuen 2000 urtean. EAJren Ipar Buru Batzako lehendakari bihurtu zen 2008an, urtebete emateko kargu horretan. Ondoren, alderdia utzi, eta 2012tik EAko kidea da. Giza eskubideen borrokan jarraitzen du buru-belarri. «Enetzat, pertsonen eskubideen onartaraztetik pasatzen da bakea, eta hizkuntza eskubideak hor sartzen dira. Hizkuntzak ez direlarik ofizialak, ez da baketzen ahal», esan du.

Elkarrizketari josiz, 'Hezkuntza eta Hizkuntza: osotasun baten bila' artikulua idatzi du Xan Aire Seaskako Hizkuntza Proiektuaren koordinatzaileak. Gainera, 'Egunen gurpilean' sailean bi sinadura berri irakurriko dira estreinakoz zenbaki honetan: Jaime Altuna eta Itziar Ugarterenak. Altuna soziolinguistikaz eta hizkuntza antropologiaz ariko da Ugarte kulturari buruz,

Temas

Euskera

Contenido Patrocinado

Fotos

Vídeos