Antzezlan 'alemana'

‘Obabakoak’ antzezlaneko pasartea. Protagonista guztiak, Esteban Werfelli begira./E. MORENO ESQUIBEL
‘Obabakoak’ antzezlaneko pasartea. Protagonista guztiak, Esteban Werfelli begira. / E. MORENO ESQUIBEL

Bernardo Atxagak uste du Calixto Bieitok 'Obabakoak' liburuaren «alde alemana, alde espresionista» jarri duela agerian

Felix Ibargutxi
FELIX IBARGUTXI

Aste honetan 'Obabakoak' antzezlana estreinatu da Bilboko Arriaga antzokian, beronek produzitutako obra baita. Calixto Bieito zuzendari entzutetsuak moldatu du istorioa, ohikoa duen dramaturgia ausarta erabilita.

Izen bereko liburuan dago oinarrituta antzezlana. Bernardo Atxagak, liburuaren aitak, ez zuen prestatze-lanetan parte hartu nahi izan. Nahiago izan zuen Bieitori erabateko askatasuna ematea. Baina zer iruditu ote zaio lana Asteasuko idazleari? Galdetu egin diot.

«Inork aipatzen ez duen alde bat jarri du agerian, alde alemana, alde espresionista, nolabait esateko –esan dit–. Jendea Obabako beste alderdi batekin gelditu da, hango mundu galduarekin, hango paisaiarekin, baina liburu honetan Alemaniako gauza asko daude baita ere, aski da narrazioen izenburuetako izenei erreparatzea: Esteban Werfell, Katharina, Hans Menscher, Klaus Hanhn, Margarete, Heinrich…».

«Antzezlanean, aktoreak bizikletekin ageri dira. Zergatik ote? Nik uste Calixto Bieitok gurpil baten moduan ikusi duela nire liburua. Baliteke nire liburuak halako zirkulu-egitura bat edukitzea, kaleidoskopioa ere bada...», jarraitzen du Atxagak. Antzezlanean munta handiko pertsonaia da Esteban Werfell, Joseba Apaolaza aktoreak gorpuzten duena. 2005ean Montxo Armendarizek 'Obabakoak' filma egin zuenean ere, protagonismo berezia eman zion pertsonaia honi. «Bai, egia da narrazio hauxe dela nazioarte mailan oihartzun handiena izan duena. Estatu Batuetan, batek ikerketa luzea egin zuen», dio autoreak.

«Hanburgo Bilboren transposizioa da. Ni, hiru urtez, Portugalete-Sestao alde horretan bizi izan nintzen»

«Hanburgo Bilboren transposizioa da. Ni, hiru urtez, Portugalete-Sestao alde horretan bizi izan nintzen» bernardo atxaga

'Obabakoak'-en kutsu alemanaren kontuarekin jarraituz, komeni da gogoraraztea 'Esteban Werfell' narrazioan Hanburgo agertzen dela, 'Gauero aterako nintzateke paseatzera' ere Hanburgon gertatzen dela, 'Klaus Hanhn' ere bai… Gero, Henry Bengoa inventarium etorri zenean ere, Hanburgon kokatutako istorioa zekarren ikuskizun hark.

Hanburgo ezagutzen zuen Atxagak, baina hura bezain inportantea omen da Bilbo. «Hanburgo, azken batean, Bilboren transposizioa da. Ni, hiru urtez –25etik 27a edo –, Portugalete-Sestao alde horretan bizi izan nintzen, eta itsasadarra paisaia izugarri indartsua zen. Hango portuko praktikoa zen Aurrekoetxea baten ni neskatoei euskara-eskolak ematen nizkien, eta nik zupatu egiten nituen gizon hark esaten zizkidan itsas kontuak».

Liburuaren bizitza luzea

Bide benetan luzea egin du 'Obabakoak' liburuak. Oso bizirik dago. 1988an plazaratu zen, hurrengo urtean Espainiako Literatura Sari Nazionala eman zioten eta –seguru asko bozgorailu horrengatik– gero eta herrialde gehiagotara iritsi zen oihartzuna.

Datu batzuk zorabiatzekoak dira. Esate baterako: liburua 28 hizkuntzatan dago argitaratua. Bernardo Atxagaren lanak 33 hizkuntzatara eraman dira, eta, adibidez, eslovenieraz hiru obra ditu itzulita, baina 'Obabakoak' ez da oraindik hizkuntza horren argitara eman.

'Obabakoak'-en argitalpen batzuk xumeak dira, hala nola asturiera eta friulerazkoak, beste batzuk maila handiko argitaletxeek plazaratuak dira. Ingelesez sei edizio desberdin izan ditu, aurrenekoa 1992an (Hutchinson, UK) eta azkenekoa 2010ean (Graywolf, USA). Turkian bertan, bi edizio desberdin daude: 2011n Dost Kitabevi argitaletxean; 2015ean Aylak Adam izenekoan.

'Obabakoak'-en beste berezitasuna, zer-nolako iruzkin zaparrada eragin zuen. Bernardo Atxagak behin baino gehiagotan aipatu du New York Times-ek orrialde osoko iruzkina publikatu zuela.

Liburuak mundu mailan izan zuen harreraz, doktore-tesia egin zuen Mari Jose Olaziregik 1996an. Handik bi urtera, tesia birmoldatu eta liburu gisa argitaratu zuen: 'Bernardo Atxagaren irakurlea'.

Beste gertaera bat, ez txikiena: literaturaren historiako fik-ziozko lurraldeak jasotzen dituen 2016ko 'Literary Wonderlands' katalogoan sartu zuten Obaba. Macondo, Yoknapatawpha edota Oz bezalako tokien sailean sartu dute.

Gainera, Elizabete Manterolak tesia –eta liburua– egin zuen Atxagaren obrek han eta hemen izandako itzulpenez, hango eta hemengo itzulpenak konparatuz.

Lehen esan bezala, Montxo Armendarizek izen bereko filma egin zuen 2005ean: 'Obabakoak'. Etorri zen Donostiako Zinemaldira eta iritzi kontrajarriak eragin zituen. Ez dezagun ahaztu: Asteasun Muskerraren bidea dago, Obaba sortzeko Atxagarentzat inspirazio-iturri izan ziren tokien arteko ibilbidea. Eta hura beti dago zabalik.

Temas

Euskera

Fotos

Vídeos