Diario Vasco

Readingeko kartzela, 'De Profundis'

Oscar Wilde.
Oscar Wilde.
  • Berriro ireki dira 2013an ustez betirako itxi ziren Britainia Handiko Reading hiriko presondegiko ateak. Bertan giltzapetu zuten Oscar Wilde 1897an. Bertan idatzi zuen 'De Profundis' gutun eder eta mindua

Urriaren 30a arte egongo da zabalik bertan preso zeudenei harreman fisiko txikiena ere eragozten zien oinaze-egoitza hori. Harreman fisiko txikiena? Bai, barruko patiora ateratzen ziren minutu eskasetan txanodun kapa jantzi behar zuten, eta buru makur ibili, elkar begiratu, elkarri hitzik luzatu gabe. Inpernuzko leku hura sortu zuen gizarte krudel haren beldurrik handienak gorputzaren lizunkeria, arimaren ustelkeria eta hurkoaren galbideratzea ziren. Jakina da 'Fidel izan beharraz', 'Cantervilleko mamua' edo 'Dorian Grayen erretratua' idatzi zituen hitz eta hizki jario ederra zuen mizto zorrotzeko dandi homosexual hura terrore eta gorroto guzti horien isla zela gizarte viktoriar ilun hartan. Eta aukera izan bezain fite, atxilotu, epaitu, zigortu eta Readingeko zulora bota zuten eskua eder, gorputza lirain, janzkera dotorea eta espiritua libre zituen hura.

Nola lortu zuten berbetan zein amodioan hain arriskutsua zen Oscarren nortasuna birrintzea? Maitalea zuen Alfred Douglasen aitak, boxeoaren araudia zehaztu zuen Queensberryko markesak, behin Londreseko bere klub pribatuan 'sodomita' deitu zion Wilderi. Honek sutsu erantzun eta… epaitegian bukatu zuten biek. Oscarrek galdu zuen auzia, garai haietan homosexualitatea bertute guztien kontrako delitutzat hartzen baitzen. Momentu hura arte maite zuen aristokraziaren onespenaz , bi urteko zigorra jaso zuen 'The Soul of a Man' saiakeran sozialismoaren alde eta jabego pribatuaren kontra jardun zuen hark. Bi urte eta are gehiago: kartzelan pasako zurn denboran lan egitera derrigortua izan zen.

Han, hantxe, orain berriro ireki duten eraikin hilgarri hartan hasi zen pareko gutxi izan zuen gizaki haren gainbehera. Esan, esaten dute igoal, akaso, agian, 1.122 zenbakiaz ezaguna izan zen Harry Bushnell presoa zulo hartan Oscarrek izan zuen lagun min bakarra izan zitekeela. Duela gutxi aurkitu dute haren argazkia. Eta egia da badela Wildek adiskide bati idatziriko gutun batean azaldu zuen bezala: begi iluneko mutiko guapo eta sentibera…. Baina ez Harryk ez inork ez zuen salbatuko Oscar. Handik atera zenean ez zuen dirurik, ez zuen osasunik, ez zuen alegrantzarik. Readingeko kartzelako balada berdindugabea («Azkenean denok hiltzen dugu maitatzen dugun hori»…) idatzi zuenak Parisen egin zuen berea 1900eko azaroaren 30ean. Pere Lachaiseko hilerrian dago lurperatua.

Ireki dute berriro Readingeko kartzela. Urriaren 30a arte. Artangel izeneko eragile artistiko sortak proposamen ausarta egin du: han, Oscar eta beste mila penatu ziren pasillo, patio eta ziegetan, hainbat eta hainbat sortzailek pentsaturiko arte lanak izango dira ikusgai. Denek zio bera eta berdinarekin: bakardadea, libertate eza, isolamendua, tristezia, arima eta gorputzaren endekapena. Edo, batek badaki… alferrikako berpiztea.

Egun hor dauden artista lanen artean Ai Weiwerenak, Doris Salzedorenak edota eskultore, argazkilari eta zinegilea den 'Hunger', 'Shame' eta '12 años de esclavitud' filmeen autorea den Steve McQueenenak aurkituko ditugu. Kaperan, berriz, Patti Smith abeslari. Idazle, mito handiek edo Harry Potterren Lord Voldemort bera den Ralp Fiennesek bere osotasunean irakurriko dute zulo hartan Oscarrek idatzi zuen 'De Profundis' epistola hura, non arima baten, gorputz baten sentimendu, hausnarketa, oinaze, amets eta ametsgaizto oro nahasten diren. Edertasun mindu berdindugabean.

Aitor Aranak euskeratu zuen 2007an, Txalapartak plazaratutako edizioan. Handik dira hartuak hitz hauek, Lord Alfred Douglas izandako maitaleari eskainiak: «Bizitzaren Plazera eta Artearen Plazera ikasteko etorri zinen nigana. Menturaz askoz zoragarriagoa den zerbait zuri irakasteko hautatua naiz. Minaren esanahia eta bere edertasuna».